τίκτω
Χριστός γεννάται σήμερον εν Βηθλεέμ την
πόλη,
οι ουρανοί αγάλλονται,χαίρει η φύσις όλη.
Εν τω σπηλαίω τίκτεται, εν φάτνη των
αλόγων,
ο βασιλεύς των ουρανών, και ποιητής των
όλων.
Πλήθος αγγέλων ψάλλουσι, το Δόξα εν
υψίστοις,
και τούτο άξιον εστί, η των ποιμένων
πίστις.
Εκ της Περσίας έρχονται, τρεις μάγοι με
τα δώρα,
άστρο λαμπρό τους οδηγεί, χωρίς να λείψει
ώρα.
Γονατιστοί τον προσκυνούν, και δώρα του
χαρίζουν,
σμύρνα χρυσό και λίβανο, Θεό τον
ευφημίζουν.
Τη σμύρνα ‘ναι ως άνθρωπον, χρυσόν ως
Βασιλέα,
και λίβανον ‘ναι ως Θεόν, σ’ όλην την
ατμοσφαίρα.
Χριστός γεννάται σήμερον εν Βηθλεέμ την
πόλη,
οι ουρανοί αγάλλονται,χαίρει η φύσις όλη.
Εν τω σπηλαίω τίκτεται, εν φάτνη των
αλόγων,
ο βασιλεύς των ουρανών, και ποιητής των
όλων.
Πλήθος αγγέλων ψάλλουσι, το Δόξα εν
υψίστοις,
και τούτο άξιον εστί, η των ποιμένων
πίστις.
Εκ της Περσίας έρχονται, τρεις μάγοι με
τα δώρα,
άστρο λαμπρό τους οδηγεί, χωρίς να λείψει
ώρα.
Γονατιστοί τον προσκυνούν, και δώρα του
χαρίζουν,
σμύρνα χρυσό και λίβανο, Θεό τον
ευφημίζουν.
Τη σμύρνα ‘ναι ως άνθρωπον, χρυσόν ως Βασιλέα,
και λίβανον ‘ναι ως Θεόν, σ’ όλην την ατμοσφαίρα.
1. Ερμηνεία
- τίκτω: τίκτω # γεννώ # παράγω # προξενώ # σπέρνω παιδί # γεννώ αβγά (για πουλί)
2. Σύνταξη
3. Κλίση ρημάτων
α. Ενεργητική Φωνή
|
ΟΡΙΣΤΙΚΗ |
ΥΠΟΤΑΚΤ. |
ΕΥΚΤΙΚΗ |
ΠΡΟΣΤΑΚΤ. |
ΑΠΑΡΕΜΦ. |
ΜΕΤΟΧΗ |
|
|
Ε |
τίκτω |
τίκτω |
τίκτοιμι |
τίκτε |
τίκτειν |
τίκτων, ουσα,ον |
|
Π |
ἔτικτον |
|||||
|
Μ |
τέξομαι |
τεξοίμην |
τέξεσθαι |
τεξόμενος, η,ον |
||
|
Α |
ἔτεκον |
τέκω |
τέκοιμι |
τέκε |
τεκεῖν |
τεκών, οῦσα,οῦν |
|
Π |
τέτακα |
τετόκω τετοκώς ὦ |
τετόκοιμι τετοκώς εἴην |
τετοκώς ἴσθι |
τετοκέναι |
τετοκώς, υῖα,ός |
|
Υ |
ἐτετάκειν |
4. Παράγωγα
Ουσιαστικά
- τέκνον → το παιδί, ο γιος/κόρη (από το τίκτω, αυτό που γεννιέται)
- τέκνο (ουδέτερο,
πληθυντικός τέκνα) → τα παιδιά (λόγιο, συχνό στην καθαρεύουσα)
- τόκος → η γέννα, αλλά κυρίως ο τόκος (χρηματικός) – αυτό που «γεννά» το κεφάλαιο, ο καρπός του χρήματος
- τοκετός → η διαδικασία της γέννας, ο τοκετός (ιατρικός όρος)
- τοκογλυφία → η επιβαρητική δανειοδότηση με υπερβολικούς τόκους
- τοκογλύφος → αυτός που ασκεί τοκογλυφία
- τοκισμός → η πράξη του δανεισμού με τόκο (λόγιο)
- τοκιστής → αυτός που δανείζει με τόκο (συνώνυμο του τοκογλύφου, λιγότερο αρνητικό)
- τοκομερίδιο → τμήμα τόκου, μερίδιο από τόκους
- τοκοχρεολύσιο → δάνειο που αποπληρώνεται με δόσεις που περιλαμβάνουν τόκο και κεφάλαιο (χρέος + λύω)
- επιτόκιο → το ποσοστό τόκου (επί + τόκος)
- ανατοκισμός → η κεφαλαιοποίηση τόκων, οι τόκοι που γεννούν νέους τόκους
- ανατοκισμός (λόγιο) → σύνθετο: ανατοκίζω + -μός
- πρωτοτόκια → το προνόμιο του πρωτότοκου γιου (κληρονομικό δικαίωμα)
- δυστοκία → δύσκολος τοκετός, παθολογική γέννα
- ωοτοκία → η διαδικασία γέννας αυγών στα ζώα
- ωοτόκο (ως ουσ.) → ζώο που γεννά αυγά
- ζωοτοκία → γέννα ζωντανών νεογνών
- επίτοκος (ως ουσ.
η επίτοκος) → η γυναίκα που γεννά (η λεχώνα, από το επί + τίκτω)
- απότοκος (λόγιο, σπάνιο) → απόγονος, αυτός που γεννήθηκε από κάποιον
- εντόκιος (νομικός
όρος) → έγγραφο που περιέχει τόκο (συναλλαγματική, γραμμάτιο)
- Θεοτόκος → η Παναγία, αυτή που γέννησε τον Θεό (θεολογικός τίτλος)
- τεκνοποιία → η διαδικασία απόκτησης παιδιών (τέκνον + ποιέω)
- τεκνογονία → η τεκνοποίηση, η γέννα παιδιών (τέκνον + γονή)
- τεκνοκτονία → η δολοφονία παιδιών
Επίθετα
- πρωτότοκος → αυτός που γεννήθηκε πρώτος (πρώτος + τόκος)
- πρωτότοκος (θηλ. πρωτότοκη) → και για τη γυναίκα που γεννά πρώτη φορά
- δευτερότοκος → που γεννήθηκε δεύτερος
- μονοτόκος (ζωολ.) → που γεννά ένα νεογνό κάθε φορά
- πολυτόκος → που γεννά πολλά νεογνά
- δύστοκος → δύσκολος στον τοκετό (γέννα)
- ωοτόκος → που γεννά αυγά (π.χ. ωοτόκα ζώα)
- ζωοτόκος → που γεννά ζωντανά νεογνά
- τοκοφόρος → που φέρει/παράγει τόκο (π.χ. τοκοφόρο κεφάλαιο)
- έντοκος → που έχει τόκο, που φέρει τόκο (το αντίθετο: άτοκος)
- άτοκος → χωρίς τόκο (άτοκο δάνειο)
- επίτοκος (επίθ.
και ουσ.) → που μόλις γέννησε (η επίτοκος)
- απότοκος → (λόγιο) αυτός που κατάγεται (απότοκος αρχαίου γένους)
- εντόκιος → ενυπόγραφος, που επιδέχεται διαπραγμάτευση (γραμμάτιο)
- τεκνικός (σπάνιο) → σχετικός με τέκνα
- τεκνοκτόνος → που σκοτώνει παιδιά
Ρήματα
- τίκτω (αρχ.) → γεννώ (κυριολεκτικά και μεταφορικά: η γη τίκτει καρπούς)
- τίκτομαι (μέσο/παθητικό) → γεννιέμαι, παράγομαι
- τοκίζω → δανείζω με τόκο, βάζω τόκο
- τοκίζομαι → (παθητικό) τοκίζομαι = μου επιβάλλεται τόκος
- ανατοκίζω → κεφαλαιοποιώ τους τόκους, προσθέτω τόκο στο κεφάλαιο ώστε να γεννά νέο τόκο
- ανατοκίζομαι → (παθητικό) ανατοκίζομαι = κεφαλαιοποιούμαι
- πρωτοτοκώ (λόγιο, σπάνιο) → είμαι πρωτότοκος, γεννώ πρώτος
- δυστокώ (ιατρ.) → δυστокώ = έχω δύσκολο τοκετό (σπάνιο, από το δύστοκος)
- ωοτοκώ → γεννώ αυγά
- ζωοτοκώ → γεννώ ζωντανά νεογνά
- τεκνογονώ (λόγιο) → αποκτώ παιδιά, τεκνοποιώ
- τεκνοποιώ → κάνω παιδιά, αποκτώ απογόνους
- υποτίκτω (αρχ., σπάνιο) → γεννώ υποκάτω, υποβιβάζω
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.