τέμνω - τέμνομαι
1. Ερμηνεία
- τέμνω: τέμνω # κόβω # πληγώνω # τραυματίζω # αποκόβω # ξεχωρίζω # αποχωρίζω # απονέμω # αποφασίζω # αποκόπτω # διακόπτω # διαχωρίζω # κλαδεύω # σχίζω # τεμαχίζω # κομματιάζω # διαμελίζω # χειρουργώ # σφάζω # θυσιάζω # εκτέμνω # ευνουχίζω # διαιρώ # διασχίζω
- τέμνομαι: κόβω για δική μου χρήση # θυσιάζω προς επικύρωση όρκου # ορκίζομαι επίσημα, ρήμα μέσον / κόβομαι # θυσιάζομαι, ρήμα παθητικό
2. Σύνταξη
3. Κλίση ρημάτων
α. Ενεργητική Φωνή
|
ΟΡΙΣΤΙΚΗ |
ΥΠΟΤΑΚΤ. |
ΕΥΚΤΙΚΗ |
ΠΡΟΣΤΑΚΤ. |
ΑΠΑΡΕΜΦ. |
ΜΕΤΟΧΗ |
|
|
Ε |
τέμνω |
τέμνω |
τέμνοιμι |
τέμνε |
τέμνειν |
τέμνων, ουσα,ον |
|
Π |
ἔτεμνον |
|||||
|
Μ |
τεμῶ |
τεμοίην |
τεμεῖν |
τεμῶν, οῦσα,οῦν |
||
|
Α |
ἔτεμον ἔταμον |
τέμω τάμω |
τέμοιμι τάμοιμι |
τέμε τάμε / τάμον |
τεμεῖν ταμεῖν |
τεμών, οῦσα,οῦν ταμών, οῦσα,οῦν |
|
Π |
τέτμηκα |
τετμήκω τετμηκώς ὦ |
τετμήκοιμι τετμηκώς εἴην |
τετμηκώς ἴσθι |
τετμηκέναι |
τετμηκώς, υῖα,ός |
|
Υ |
ἐτετμήκειν |
β. Μέση / Παθητική Φωνή
|
ΟΡΙΣΤΙΚΗ |
ΥΠΟΤΑΚΤ. |
ΕΥΚΤΙΚΗ |
ΠΡΟΣΤΑΚΤ. |
ΑΠΑΡΕΜΦ. |
ΜΕΤΟΧΗ |
|
|
Ε |
τέμνομαι |
τέμνωμαι |
τεμνοίμην |
τέμνου |
τέμνεσθαι |
τεμνόμενος, η,ον |
|
Π |
ἐτεμνόμην |
|||||
|
Μ |
τμηθήσομαι τεμοῦμαι |
τμηθησοίμην τεμοίμην |
τμηθήσεσθαι τεμεῖσθαι |
τμηθησόμενος,
η,ον τεμούμενος,
η,ον |
||
|
Α |
ἐτμήθην ἐτεμόμην ἐταμόμην |
τμηθῶ τέμωμαι τάμωμαι |
τμηθείην τεμοίμην ταμοίμην |
τμήθητι τεμοῦ ταμοῦ |
τμηθῆναι τεμέσθαι ταμέσθαι |
τμηθείς,
εῖσα,έν τεμόμενος,
η,ον ταμείς, εῖσα,έν |
|
Π |
τέτμημαι |
τετμημένος ὦ |
τετμημένος εἴην |
τέτμησο |
τετμῆσθαι |
τετμημένος, η,ον |
|
Υ |
ἐτετμήμην |
4. Παράγωγα
Ουσιαστικά
- τομή → η ενέργεια ή το αποτέλεσμα του τέμνω, η κοπή, η διατομή (χειρουργική, γεωμετρία)
- τμήμα → το μέρος που προκύπτει από τομή, κομμάτι, υποδιαίρεση (σχολικό, διοικητικό)
- τέμενος → ιερός χώρος, κομμένος και αφιερωμένος χώρος (π.χ. αρχαίο ιερό, τζαμί)
- τόμος → κομμένο κομμάτι, τόμος βιβλίου (αρχικά πάπυρος τυλιγμένος σε τμήμα), και στον πληθυντικό «τόμοι» = όγκοι
- τμήση (λόγιο, μαθημ.) → η πράξη του τέμνω, διατομή (π.χ. κωνική τμήση)
- ταμίας → αυτός που κόβει (μεταφορικά: αυτός που κατανέμει, που «κόβει» τα μερίδια, από το τέμνω + -ίας)
- ταμείο → το κουτί ή ο χώρος όπου φυλάσσονται χρήματα, το ίδρυμα
- αποταμίευση → η ενέργεια του αποταμιεύω, η συγκέντρωση χρημάτων
- αποταμίευμα → το χρηματικό ποσό που έχει αποταμιευτεί
- ταμιευτήριο → τραπεζικό ίδρυμα για αποταμιεύσεις (π.χ. Ταμιευτήριο Παρακαταθηκών και Δανείων)
- άτομο → το αδιαίρετο (α- στερητικό + τομή = αυτό που δεν τέμνεται περαιτέρω) → η μικρότερη μονάδα ύλης, ο άνθρωπος ως μονάδα
- ατομικότητα → η ιδιότητα του ατόμου, η μοναδικότητα
- ανατομία → η επιστήμη που τέμνει σώματα για μελέτη, η διάρθρωση
- ανατομείο → ο χώρος όπου γίνονται ανατομές, το νεκροτομείο
- ανατομική (ως ουσ. η ανατομική επιστήμη)
- έντομο → ζώο με «τομές» στο σώμα (εντέμνω = κάνω τομή, + -ον → αυτό που έχει εγκοπές/διαιρέσεις στο σώμα)
- εντομοκτόνο → φάρμακο που σκοτώνει έντομα (έντομο + κτείνω = σκοτώνω)
- εντομολογία → η μελέτη των εντόμων (έντομο + λόγος)
- εντομολόγος → ο επιστήμονας που μελετά τα έντομα
- κατατομή → η λεπτομερής περιγραφή, η διάταξη, η δομή (κατατέμνω = κόβω σε λεπτομέρειες)
- κατάτμηση → η διαδικασία διαίρεσης σε μικρά τμήματα
- περιτομή → η κυκλική τομή, ειδικά η χειρουργική αφαίρεση ακροποσθίας
- επιτομή → σύνοψη, περίληψη (επιτέμνω = κόβω επιφανειακά → συνοψίζω)
- προτομή → γλυπτό που αναπαριστά το κεφάλι και το στήθος (η τομή γίνεται στο ύψος του στήθους)
- διχοτόμηση → η διαίρεση στα δύο (δίχα = στα δύο + τομή)
- διχοτόμος (ως ουσ. η διχοτόμος γωνίας) → η ημιευθεία που τέμνει γωνία σε δύο ίσα μέρη
- καρατόμηση → η αποκεφάλιση (καρατομώ < κεφαλή + τομή)
- καρατόμος (σπάνιο) → δήμιος, αυτός που καρατομεί
- λαιμητόμος → η μηχανή αποκεφαλισμού, η γκιλοτίνα (λαιμός + τέμνω)
- συντομία → η ιδιότητα του σύντομου, η λιτότητα
- σύντομη (ως ουσ. η σύντομη έκθεση/αναφορά)
- τεμαχισμός → η ενέργεια του τεμαχίζω, η διαίρεση σε τεμάχια
- τεμάχιο → μικρό κομμάτι, τεμάχιο προϊόντος
- απότμηση (γεωλ.) → η αποκοπή τμήματος εδάφους
- εντομή (αρχιτ., ζωολ.) → εγκοπή, βαθιά χαραγή
- παρατομή (μαθημ.) → τομή παράλληλη ή πλάγια
Επίθετα
- τμηματικός → αυτός που γίνεται κατά τμήματα
- τμηματάρχης → επικεφαλής τμήματος
- ατομικός → αυτός που ανήκει ή αναφέρεται στο άτομο (π.χ. ατομική ιδιοκτησία, ατομική βόμβα)
- ατομιστικός → σχετικός με τον ατομισμό (φιλοσοφική θεωρία)
- αδιαίρετος → αυτός που δεν μπορεί να τμηθεί (συνώνυμο του ατόμου ετυμολογικά)
- ανατομικός → σχετικός με την ανατομία (π.χ. ανατομικό θέατρο, ανατομικό σχέδιο)
- εντομολογικός → σχετικός με την εντομολογία
- εντομοκτόνος → που σκοτώνει έντομα (εντομοκτόνο σπρέι)
- κατατομικός (σπάνιο) → σχετικός με κατατομή
- περιτμημένος → μετοχή, που έχει υποστεί περιτομή
- διχοτομικός → σχετικός με διχοτόμηση
- διχοτόμος (επίθ.) → που χωρίζει στα δύο (π.χ. διχοτόμος γραμμή, διχοτόμος επιλογή)
- σύντομος → λίγος σε χρόνο ή έκταση, περιεκτικός (συν + τέμνω = κομμένος μαζί, συμπυκνωμένος)
- συντομότερος → συγκριτικός βαθμός
- τεμαχιακός (τεχν.) → που αναφέρεται σε τεμάχια (π.χ. τεμαχιακός κωδικός)
- τεμαχιστής (ως επίθ. ή ουσ.) → μηχάνημα που τεμαχίζει
- άτμητος → που δεν έχει τμηθεί, ακέραιος
- τμητός → που μπορεί να τμηθεί
Ρήματα
- τέμνω → κόβω, χωρίζω, διαιρώ
- τέμνομαι → χωρίζομαι, διαιρούμαι, τέμνομαι με άλλο σχήμα (γεωμετρία)
- ανατέμνω → κόβω σε όλο το βάθος, κάνω ανατομή (νεκρό, φυτό, ιστό)
- ανατέμνομαι → υποβάλλομαι σε ανατομή
- εντέμνω → κάνω τομή προς τα μέσα, χαράζω σε βάθος
- εντέμνομαι → χαράζομαι, εγκοπή
- κατατέμνω → κόβω σε πολλά μικρά κομμάτια, κατακερματίζω
- κατατέμνομαι → διαμελίζομαι, κατακερματίζομαι
- περιτέμνω → κόβω κυκλικά, κάνω περιτομή
- περιτέμνομαι → υποβάλλομαι σε περιτομή
- επιτέμνω → κόβω επιφανειακά, συνοψίζω (επιτομή)
- επιτέμνομαι → συνοψίζομαι
- υποτέμνω (μαθημ., γεωλ.) → κόβω από κάτω, διαβρώνω βάση
- προτέμνω (σπάνιο) → κόβω προς τα εμπρός
- συντέμνω → κόβω μαζί, συμπυκνώνω, κάνω σύντομο (λόγιο, αντί του συντομεύω)
- συντομεύω (νεότερος τύπος) → κάνω κάτι σύντομο, μειώνω διάρκεια
- συντομεύομαι → γίνομαι σύντομος
- τεμαχίζω → χωρίζω σε τεμάχια, κατακερματίζω
- τεμαχίζομαι → διασπώμαι σε τεμάχια
- αποταμιεύω → «κόβω από το πλευρό», φυλάσσω χρήματα (από + ταμείο)
- αποταμιεύομαι (σπάνιο) → αποθηκεύομαι
- εισταμιεύω (σπάνιο) → βάζω στο ταμείο, καταθέτω
- εκταμιεύω → βγάζω χρήματα από το ταμείο, δαπανώ
- εκταμιεύομαι → εκταμιεύομαι = δαπανώμαι
- διχοτομώ → χωρίζω στα δύο
- διχοτομούμαι → διαιρούμαι στα δύο
- καρατομώ → κόβω το κεφάλι (κεφαλή + τομή), αποκεφαλίζω
- καρατομούμαι → αποκεφαλίζομαι
- πλαγιοτομώ (ιατρ.) → κάνω πλάγια τομή
- μικροτομώ (βιολ.) → κόβω σε πολύ λεπτές φέτες (μικροτόμος = όργανο)
- υδατοτέμνω (σπάνιο) → κόβω νερό, υδροτομή
Στις ευρωπαϊκές γλώσσες
- tome αγγλικά, γαλλικά από τον τόμο
- tomography αγγλικά τομογραφία (τόμος + γράφω)
- anatomy αγγλικά ανατομία
- anatomical αγγλικά ανατομικός
- atom αγγλικά, γαλλικά άτομο (το αδιαίρετο)
- atomic αγγλικά ατομικός
- entomology αγγλικά εντομολογία
- dichotomy αγγλικά διχοτομία (διχοτόμηση)
- dichotomous αγγλικά διχοτόμος
- epitome αγγλικά επιτομή
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.