χρή
1. Ερμηνεία
- χρή: είναι χρεία # είναι ανάγκη # είναι καθήκον # πρέπει # είναι αναγκαίο # χρειάζεται # είναι απαραίτητο, απρόσωπο
2. Σύνταξη
3. Κλίση ρημάτων
α. Ενεργητική Φωνή
|
ΟΡΙΣΤΙΚΗ |
ΥΠΟΤ. |
ΕΥΚΤΙΚΗ |
ΠΡΟΣΤΑΚΤ. |
ΑΠΑΡΕΜΦ. |
ΜΕΤΟΧΗ |
|
|
Ε |
χρή / χρεών ἐστί |
χρῆ / χρεών ᾖ |
χρείη / χρεών εἴη |
χρεών ἔστω |
χρῆναι / χρεών εἶναι χρῆν |
(τό) χρεών (ιων. χρεόν) |
|
Π |
χρήν / ἐχρῆν |
|||||
|
Μ |
χρήσει/χρῆσται |
- |
- |
- |
||
|
Α |
ἔχρησε |
χρήσῃ |
χρήσαιτο |
- |
- |
- |
4. Παράγωγα
1. χρῶμαι
(αποθετικό, αρχ.)
Σημασία:
μεταχειρίζομαι, χρησιμοποιώ, συμβουλεύομαι (χρησμό)
Ουσιαστικά
- χρῆσις → χρήση (η πράξη του χρησιμοποιώ)
- χρήμα → χρήμα (αυτό που χρησιμοποιείται για συναλλαγή)
- χρηματιστήριο → αγορά συναλλαγής χρημάτων
- χρηματισμός → δωροδοκία (η παράνομη «χρήση» χρημάτων για εξαγορά)
- χρησμός → προφητεία (αυτό που συμβουλεύεται κανείς)
- κατάχρησις → κατάχρηση (υπερβολική ή παράνομη χρήση)
- παράχρησις (σπάνιο) → λανθασμένη χρήση
- σύγχρησις (σπάνιο) → ταυτόχρονη χρήση
Επίθετα
- χρήσιμος → αυτός που χρησιμεύει, ωφέλιμος
- χρηστικός → σχετικός με τη χρήση, λειτουργικός
- χρηστός (για πρόσωπα) → ηθικά καλός, ενάρετος
- χρηματικός → σχετικός με τα χρήματα
- καταχρηστικός → που γίνεται με κατάχρηση
- ἄχρηστος → που δεν χρησιμεύει
- εύχρηστος → εύκολος στη χρήση
- δύσχρηστος → δύσκολος στη χρήση
Ρήματα
- χρῶμαι → μεταχειρίζομαι, χρησιμοποιώ
- χρησιμεύω → είμαι χρήσιμος
- χρησιμοποιῶ → κάνω χρήση (νεοελλ.)
- καταχρῶμαι → κάνω κατάχρηση
- παραχρῶμαι (σπάνιο) → χρησιμοποιώ λανθασμένα
- συγχρῶμαι (σπάνιο) → χρησιμοποιώ μαζί
- χρηματίζω → διορίζομαι, ή δωροδοκώ
- χρηματοδοτῶ → παρέχω χρήματα
2. χρή (απρόσωπο
ρήμα, αρχ.)
Σημασία: πρέπει,
είναι ανάγκη, χρειάζεται. Υπάρχει μόνο στο γ' ενικό πρόσωπο (χρή) και
απαρέμφατο (χρῆναι). Δεν κλίνεται.
Ουσιαστικά
(το ίδιο το «χρή»
ως ουσιαστικό σπάνιο, συνήθως σε φράσεις: «το χρή και το δέον» = το πρέπον και
το αναγκαίο)
- χρεών (αρχ. ουσ.
από το χρή) → το καθήκον, το αναγκαίο (σπάνιο)
Ρήματα
- χρή (απρόσωπο,
μόνο γ' ενικό, αρχ.) → πρέπει, είναι ανάγκη (χρή σε λόγιο ύφος: «ως έδει και χρή»)
- χρῆν (παρατατικός, «έπρεπε»)
3. χρήζω (αρχ.,
λόγιο)
Σημασία: έχω
ανάγκη, χρειάζομαι, (σπανιότερα) είμαι ανάγκη να πάθω
Ουσιαστικά
- χρέος → αυτό που είναι ανάγκη να πληρωθεί, οφειλή, υποχρέωση
- χρεία → η ανάγκη, η έλλειψη
- χρέωση → η καταχώρηση χρέους
- χρεώστης → αυτός που χρωστάει
- χρεωστικό (ως ουσ., χρεωστική κάρτα)
Επίθετα
- χρεωστικός → σχετικός με χρέος (χρεωστικό υπόλοιπο)
- χρεώδης (σπάνιο) → που έχει μορφή χρέους
- ἀχρεῖος (αρχ., λόγιο) → ανάξιος, άχρηστος, φαύλος
- χρειώδης (λόγιο) → απαραίτητος, αναγκαίος
Ρήματα
- χρήζω (αρχ.,
λόγιο) → έχω ανάγκη, χρειάζομαι (π.χ. η εργασία χρήζει προσοχής)
- χρειάζομαι (νεοελλ.) → έχω ανάγκη
- χρεώνω → καταχωρώ χρέος, επιβαρύνω
- χρεώνομαι (παθητικό) → μου χρεώνεται
- χρεωστῶ → χρωστάω, οφείλω
- ἀχρειῶμαι (αρχ.,
σπάνιο) → αχρειεύομαι = γίνομαι φαύλος
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.