πέτομαι
Το περίπτερο
ανήκει και αυτό στην οικογένεια του ρήματος πέτομαι! Η σύνδεσή του γίνεται μέσω
της λέξης πτέρυγα (το φτερό). Στην αρχαία αρχιτεκτονική, περίπτερος ναός (από
το περί + πτερόν) ονομαζόταν ο ναός που περιβαλλόταν γύρω-γύρω από μια σειρά
κιόνων (κολόνων). Οι αρχαίοι ονόμασαν αυτή την εξωτερική κιονοστοιχία «πτερόν»
(φτερό), επειδή έδινε την αίσθηση ότι αγκαλιάζει τον ναό σαν απλωμένη φτερούγα
ή επειδή στεγάζει τα πλαϊνά του κτιρίου όπως τα φτερά το σώμα του πουλιού. Στα
νεότερα χρόνια, η λέξη περίπτερο χρησιμοποιήθηκε αρχικά για τα μικρά, ανοιχτά
περίπτερα στους κήπους και τις πλατείες (τα κιόσκια) που είχαν κολόνες
γύρω-γύρω, και τελικά κατέληξε να σημαίνει το γνωστό μας ελληνικό περίπτερο της
γειτονιάς. Η ετυμολογική αλυσίδα είναι η εξής: πέτομαι (πετώ) → πτερόν / πτέρυγα (το φτερό του πουλιού) → περίπτερος (αυτός που έχει φτερά/κίονες γύρω-γύρω) → περίπτερο.
1. Ερμηνεία
- πέτομαι: ανοίγω τα φτερά να πετάξω # πετώ # ίπταμαι # πέφτω # ζω # πετώ σαν πουλί # τρέχω γρήγορα
2. Σύνταξη
3. Κλίση ρημάτων
β. Μέση / Παθητική Φωνή
|
ΟΡΙΣΤΙΚΗ |
ΥΠΟΤΑΚΤ. |
ΕΥΚΤΙΚΗ |
ΠΡΟΣΤΑΚΤ. |
ΑΠΑΡΕΜΦ. |
ΜΕΤΟΧΗ |
|
|
Ε |
πέτομαι |
πέτωμαι |
πετοίμην |
πέτου |
πέτεσθαι |
πετόμενος, η,ον |
|
Π |
(ἐπετόμην) |
|||||
|
Μ |
πτήσομαι |
πτησοίμην |
πτήσεσθαι |
πτησόμενος, η,ον |
||
|
Α |
ἐπτάμην ἐπτόμην ἔπτην ἐπετάσθην |
ἀνάπτωμαι πτῶ πετασθῶ |
ἀνάπτοιτο πταίην πετασθείην |
πτοῦ πτῆθι πετάσθητι |
πτέσθαι πτῆναι πετασθῆναι |
πτόμενος, η,ον πτάς, ᾶσα,άν πετασθείς, εῖσα,έν |
|
Π |
πεπότημαι πεπόταμαι |
πεποτημένος ὦ |
πεποτημένος εἴην |
πεπότησο |
πεποτῆσθαι |
πεποτημένος, η,ον |
|
Υ |
ἐπεποτήμην |
4. Παράγωγα
Ουσιαστικά
- πέταγμα: Η κίνηση αυτού που πετάει στον αέρα, η πτήση, ή η ενέργεια του ρίχνω κάτι στα σκουπίδια.
- πεταγούρα: Το απότομο τίναγμα ή το πέταγμα με δύναμη (λαϊκή λέξη).
- πτήση: Το ταξίδι ή η κίνηση στον αέρα (προέρχεται από τον εναλλακτικό αρχαίο τύπο του ρήματος, το ίπταμαι/πέτομαι).
- πτηνό: αυτό που πετάει
- πτέρυγα: Το φτερό του πουλιού ή του αεροπλάνου, και μεταφορικά το διακριτό τμήμα ενός κτιρίου ή μιας παράταξης.
- πτερύγιο: Το μικρό φτερό, ή το αντίστοιχο όργανο των ψαριών για να κολυμπούν.
- πτέρωμα: Το σύνολο των φτερών ενός πουλιού.
- φτερό: Η νεότερη μορφή της λέξης πτερόν, το όργανο πτήσης.
- φτερούγα: Το μεγάλο φτερό των πουλιών, η αγκαλιά.
- φτέρωμα: Το σύνολο των φτερών.
- πετεινός: Ο κόκορας (αρχικά σήμαινε απλώς το πουλί, αυτό που έχει την ικανότητα να πετάει).
Επίθετα
- πετούμενος: Αυτός που πετάει, ο ιπτάμενος (χρησιμοποιείται συχνά και ως ουσιαστικό: τα πετούμενα).
- πεταχτός: Αυτός που γίνεται γρήγορα ή στον αέρα, ή ο ζωηρός και σβέλτος (π.χ. πεταχτό φιλί, πεταχτά αυτιά).
- ιπτάμενος: Αυτός που πετάει στον αέρα (από το ίπταμαι).
- πτηνό: Το πουλί (επιστημονικός όρος για τα ζώα που πετούν).
- πτερωτός: Αυτός που έχει φτερά (π.χ. πτερωτός θεός Έρωτας).
- φτερωτός: Η νεότερη μορφή του πτερωτός.
- υψιπέτης: Αυτός που πετάει σε μεγάλο ύψος (π.χ. υψιπέτης αετός).
- χαμαιπετής: Αυτός που σέρνεται στο έδαφος, και μεταφορικά ο ταπεινός, ο δουλοπρεπής ή ο ανάξιος λόγου.
Ρήματα
- πέτομαι: Πετώ στον αέρα (αρχαίος τύπος).
- πέτομαι: Η παθητική μορφή του νεότερου ρήματος πετώ (π.χ. πετιέμαι μέχρι τον φούρνο, πετιέμαι στον ύπνο μου).
- πετώ: Κινούμαι στον αέρα, ή ρίχνω κάτι μακριά.
- πετάω: Παράλληλος τύπος του πετώ.
- ίπταμαι: Πετώ (λόγιος τύπος που αντικατέστησε το πέτομαι).
- αναπέτομαι: Πετώ προς τα πάνω, ορμώ στον αέρα.
- αποπέτομαι: Πετώ μακριά, φεύγω πετώντας.
- διαπέτομαι: Πετώ μέσα από κάτι ή διασχίζω τον αέρα πετώντας.
- εκπέτομαι: Πετώ έξω από κάπου, ορμώ προς τα έξω.
- καταπέτομαι: Πετώ προς τα κάτω, προσγειώνομαι ορμητικά.
- παραπέτομαι: Πετώ δίπλα, ή χάνομαι/ξεχνιέμαι κάπου (από εδώ το παραπεταμένος).
- προπέτομαι: Πετώ προς τα εμπρός, προηγούμαι στην πτήση.
- συμπέτομαι: Πετώ μαζί με άλλους.
- υπερπέτομαι: Πετώ πάνω από κάτι.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.