Αναζητήστε το θέμα που επιθυμείτε!

21 Μαΐου 2026

δέω / δεί - δέομαι

 

δέω / δεῖ - δέομαι










1. Ερμηνεία

δέω (δεῖ): λείπω # έχω ανάγκη # χρειάζομαι # μου λείπει # δέομαι # χρήζω # θέλω # στερούμαι # πρέπει # χρειάζεται # είναι ανάγκη # είναι χρεία, απρόσωπο του δέω

δέομαι: στερούμαι # έχω ανάγκη # χρειάζομαι # μου λείπει # δέομαι # χρήζω # θέλω # είμαι κατώτερος # επιθυμώ # εύχομαι # παρακαλώ # φοβάμαι

2. Σύνταξη

Ενεργητικό προσωπικό:

  • Με γενική
  • + πολλοῦ ή ὀλίγου ή μικροῦ και τελικό απαρέμφατο

Απρόσωπο:

  • Με υποκείμενο αφηρημένο ουσιαστικό ἔνδεια + αντικείμενο σε γενική
  • Σαν απρόσωπο ρήμα

Μέσο:

  • Με γενική
  • Με τελικό απαρέμφατο
  • Με γενική προσώπου + γενική πράγματος
  • Με γενική και αιτιατική

3. Κλίση ρημάτων


α. Ενεργητική Φωνή


ΟΡΙΣΤΙΚΗ

ΥΠΟΤΑΚΤ.

ΕΥΚΤΙΚΗ

ΠΡΟΣΤΑΚΤ.

ΑΠΑΡΕΜΦ.

ΜΕΤΟΧΗ

Ε

δέω

δεῖ

δέω

δέῃ

δέοιμι

δέοι

-

δέειν

δεῖν

δέων, ουςα,ον

Π

ἔδεον

ἔδει

Μ

δεήσω

δεήσει

δεήσοιμι

δεήσειν

δεήσων, ουσα,ον

Α

ἐδέησα

ἐδέησε

δεήσω

δεήσαιμι

δέησον

δεῆσαι

δεήσας, ασα,αν

Π

δεδέηκα

δεδέηκε

δεδεήκω

δεδεηκώς ὦ

δεδεήκοιμι

δεδεηκώς εἴην

δεδεηκώς ἴσθι

δεδεηκέναι

δεδεηκώς, υῖα,ός

Υ

ἐδεδεήκειν

ἐδεδεήκει


β. Μέση / Παθητική Φωνή


ΟΡΙΣΤΙΚΗ

ΥΠΟΤΑΚΤ.

ΕΥΚΤΙΚΗ

ΠΡΟΣΤΑΚΤ.

ΑΠΑΡΕΜΦ.

ΜΕΤΟΧΗ

Ε

δέομαι

δέωμαι

δεοίμην

δέου

δεῖσθαι

δεόμενος, η,ον

Π

ἐδεόμην

Μ

δεήσομαι

δεηθήσομαι

δεησοίμην

δεηθησοίμην

δεήσεσθαι

δεηθήσεσθαι

δεησόμενος, η,ον

δεηθησόμενος, η,ον

Α

ἐδεήθην

δεηθῶ

δεηθείην

δεήθητι

δεηθῆναι

δεηθείς, εῖσα,έν

Π

δεδέημαι

δεδεημένος ὦ

δεδεημένος εἴην

δεδέησο

δεδεῆσθαι

δεδεημένος, η,ον

Υ

ἐδεδεήμην


ΠΡΟΣΟΧΗ: 

  • Τα ρήματα με χαρακτήρα –ε- και μονοσύλλαβο θέμα, συναιρούν μόνο τους τύπους, στους οποίους ακολουθεί –ε- ή –ει- σε –ει-. Οι υπόλοιποι τύποι μένουν ασυναίρετοι
    • π.χ. πλέ-ω >  πλέω
    • πλέ-εις > πλεῖς
    • πλέ-ει > πλεῖ
    • πλέο-μεν > πλέομεν
    • πλέ-ετε > πλεῖτε
    • πλέ-ουσι > πλέουσι κλπ
  •  Το ρήμα στο γ΄ ενικό πρόσωπο, όλων των χρόνων και εγκλισεων είναι απρόσωπο (δεῖ = πρέπει)


4. Παράγωγα

Από τη σημασία του «δέομαι / δει» (Ανάγκη, Έλλειψη, Προσευχή)

Ουσιαστικά

  • δέηση → η θερμή παράκληση, η προσευχή προς τον Θεό.
  • ένδεια → η μεγάλη φτώχεια, η εξαθλίωση, η απόλυτη έλλειψη αγαθών.
  • κατάνυξη → (Σημείωση: Συνδέεται σημασιολογικά με τη δέηση, αλλά ετυμολογείται από το νύσσω = κεντώ).

Επίθετα

  • ενδεής, -ής, -ές → ο φτωχός, αυτός που έχει ελλείψεις, ο στερημένος.
  • ανενδεής, -ής, -ές → αυτός που δεν έχει ανάγκη από τίποτα, ο αυτάρκης.
  • δεικτικός / αδιάσπαστος → (Από το δέω έχουμε:):

Ρήματα

  • δέομαι → παρακαλώ θερμά, προσεύχομαι (π.χ. «δεόμεθα του Κυρίου»).
  • δει (απρόσωπο) → πρέπει, είναι ανάγκη (εξού και η λέξη δεοντολογία = το τι πρέπει να γίνει).
  • προσδέομαι → έχω επιπλέον ανάγκη από κάτι.

 

Από τη σημασία του «δέω» (Δέσιμο, Εξάρτηση, Δεσμός)

Ουσιαστικά

  • δεσμός → η σχέση ή το συναίσθημα που ενώνει δύο ανθρώπους, αλλά και το φυσικό μέσο ένωσης (π.χ. «χημικός δεσμός»).
  • δεσμά (στον πληθυντικό) → οι αλυσίδες, τα σίδηρα της φυλακής ή της σκλαβιάς.
  • δέσμη → το σύνολο πραγμάτων που είναι δεμένα μαζί (π.χ. «μια δέσμη χαρτονομίσματα», «δέσμη μέτρων», «δέσμη φωτός/λέιζερ»).
  • δεσμώτης → ο φυλακισμένος, αυτός που είναι δεμένος/αιχμάλωτος.
  • δεσμοφύλακας → ο φρουρός των φυλακισμένων.
  • σύνδεσμος → το μέρος του λόγου που ενώνει προτάσεις ή λέξεις, αλλά και ένας σύλλογος/σωματείο (π.χ. «σύνδεσμος φιλάθλων»).
  • επίδεσμος → η γάζα ή το πανί με το οποίο δένουμε μια πληγή.
  • υπόδημα → το παπούτσι (ετυμολογικά: αυτό που δένεται κάτω από το πόδι).
  • υποδηματοποιός → ο κατασκευαστής παπουτσιών, ο τσαγκάρης.
  • διάδημα → το βασιλικό στεφάνι ή κορδέλα που δένεται γύρω από το κεφάλι.
  • κατάδεσμος → (στην αρχαιότητα) τα μάγια ή οι κατάρες που γράφονταν σε μολύβδινα πλακίδια για να «δέσουν» και να παραλύσουν τον εχθρό.
  • πρόσδεση → η ενέργεια του να δένεται κάτι με ασφάλεια (π.χ. «ζώνες πρόσδεσης»).
  • διασύνδεση → η αμοιβαία ένωση ή επικοινωνία συστημάτων ή υπηρεσιών.
  • δέση / δέσιμο → η πράξη του να δένεις κάτι, ή ο τρόπος που έχει δεθεί.

Επίθετα

  • δεμένος, -η, -ο → αυτός που έχει ενωθεί με κόμπο ή σχοινί, αλλά και ο μυώδης/στιβαρός ή ο πολύ ενωμένος (π.χ. «δεμένη οικογένεια»).
  • συνδεδεμένος, -η, -ο → αυτός που βρίσκεται σε επικοινωνία ή ένωση με κάτι άλλο (π.χ. «συνδεδεμένος στο διαδίκτυο»).
  • αδέσμευτος, -η, -ο → ο ελεύθερος, αυτός που δεν έχει υποχρεώσεις, εξαρτήσεις ή συμβόλαια (π.χ. «αδέσμευτος τύπος»).

Ρήματα

  • δέω / δένω → σχηματίζω κόμπο, ενώνω με σχοινί, περιορίζω την κίνηση.
  • συνδέω / συνδέομαι → ενώνω δύο ή περισσότερα πράγματα μεταξύ τους.
  • προσδένω / προσδένομαι → δένω κάτι σφιχτά πάνω σε ένα σταθερό σημείο (π.χ. «παρακαλώ προσδεθείτε»).
  • επιδέω / επιδένω → τυλίγω μια πληγή ή ένα κάταγμα με επίδεσμο.
  • περιδένω → τυλίγω με σχοινί ή επίδεσμο γύρω-γύρω.
  • καταδέω / καταδένω → δένω κάποιον πολύ σφιχτά για να μην μπορεί να ξεφύγει, αιχμαλωτίζω.
  • αποδένω / ξεδένω → λύνω τα δεσμά κάποιου (το ξεδένω επικράτησε στη νέα ελληνική).
  • αναδέω (αρχαίο) → δένω τα μαλλιά ψηλά ή προς τα πίσω με κορδέλα.
  • δεσμεύω / δεσμεύομαι → αναλαμβάνω μια επίσημη υποχρέωση (υπόσχεση) ή (στην οικονομία) παγώνω έναν λογαριασμό/περιουσία.

5. Λεξιλογικές Ασκήσεις


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.