δέω / δεῖ - δέομαι
1. Ερμηνεία
δέω (δεῖ): λείπω
# έχω ανάγκη # χρειάζομαι # μου λείπει # δέομαι # χρήζω # θέλω # στερούμαι #
πρέπει # χρειάζεται # είναι ανάγκη # είναι χρεία, απρόσωπο του δέω
δέομαι: στερούμαι
# έχω ανάγκη # χρειάζομαι # μου λείπει # δέομαι # χρήζω # θέλω # είμαι
κατώτερος # επιθυμώ # εύχομαι # παρακαλώ # φοβάμαι
2. Σύνταξη
Ενεργητικό προσωπικό:
- Με γενική
- + πολλοῦ ή ὀλίγου ή μικροῦ και τελικό απαρέμφατο
Απρόσωπο:
- Με υποκείμενο αφηρημένο ουσιαστικό ἔνδεια + αντικείμενο σε γενική
- Σαν απρόσωπο ρήμα
Μέσο:
- Με γενική
- Με τελικό απαρέμφατο
- Με γενική προσώπου + γενική πράγματος
- Με γενική και αιτιατική
3. Κλίση ρημάτων
α. Ενεργητική Φωνή
|
ΟΡΙΣΤΙΚΗ |
ΥΠΟΤΑΚΤ. |
ΕΥΚΤΙΚΗ |
ΠΡΟΣΤΑΚΤ. |
ΑΠΑΡΕΜΦ. |
ΜΕΤΟΧΗ |
|
|
Ε |
δέω δεῖ |
δέω δέῃ |
δέοιμι δέοι |
- |
δέειν δεῖν |
δέων, ουςα,ον |
|
Π |
ἔδεον ἔδει |
|||||
|
Μ |
δεήσω δεήσει |
δεήσοιμι |
δεήσειν |
δεήσων, ουσα,ον |
||
|
Α |
ἐδέησα ἐδέησε |
δεήσω |
δεήσαιμι |
δέησον |
δεῆσαι |
δεήσας, ασα,αν |
|
Π |
δεδέηκα δεδέηκε |
δεδεήκω δεδεηκώς ὦ |
δεδεήκοιμι δεδεηκώς εἴην |
δεδεηκώς ἴσθι |
δεδεηκέναι |
δεδεηκώς, υῖα,ός |
|
Υ |
ἐδεδεήκειν ἐδεδεήκει |
β. Μέση / Παθητική Φωνή
|
ΟΡΙΣΤΙΚΗ |
ΥΠΟΤΑΚΤ. |
ΕΥΚΤΙΚΗ |
ΠΡΟΣΤΑΚΤ. |
ΑΠΑΡΕΜΦ. |
ΜΕΤΟΧΗ |
|
|
Ε |
δέομαι |
δέωμαι |
δεοίμην |
δέου |
δεῖσθαι |
δεόμενος, η,ον |
|
Π |
ἐδεόμην |
|||||
|
Μ |
δεήσομαι δεηθήσομαι |
δεησοίμην δεηθησοίμην |
δεήσεσθαι δεηθήσεσθαι |
δεησόμενος, η,ον δεηθησόμενος, η,ον |
||
|
Α |
ἐδεήθην |
δεηθῶ |
δεηθείην |
δεήθητι |
δεηθῆναι |
δεηθείς, εῖσα,έν |
|
Π |
δεδέημαι |
δεδεημένος ὦ |
δεδεημένος εἴην |
δεδέησο |
δεδεῆσθαι |
δεδεημένος, η,ον |
|
Υ |
ἐδεδεήμην |
- Τα ρήματα με χαρακτήρα –ε- και μονοσύλλαβο θέμα, συναιρούν μόνο τους τύπους, στους οποίους ακολουθεί –ε- ή –ει- σε –ει-. Οι υπόλοιποι τύποι μένουν ασυναίρετοι
- π.χ. πλέ-ω > πλέω
- πλέ-εις > πλεῖς
- πλέ-ει > πλεῖ
- πλέο-μεν > πλέομεν
- πλέ-ετε > πλεῖτε
- πλέ-ουσι > πλέουσι κλπ
- Το ρήμα στο γ΄ ενικό πρόσωπο, όλων των χρόνων και εγκλισεων είναι απρόσωπο (δεῖ = πρέπει)
4. Παράγωγα
Από τη σημασία του «δέομαι / δει» (Ανάγκη, Έλλειψη,
Προσευχή)
Ουσιαστικά
- δέηση → η θερμή παράκληση, η προσευχή προς τον Θεό.
- ένδεια → η μεγάλη φτώχεια, η εξαθλίωση, η απόλυτη έλλειψη αγαθών.
- κατάνυξη → (Σημείωση: Συνδέεται σημασιολογικά με τη δέηση, αλλά ετυμολογείται από το νύσσω = κεντώ).
Επίθετα
- ενδεής, -ής, -ές → ο φτωχός, αυτός που έχει ελλείψεις, ο στερημένος.
- ανενδεής, -ής, -ές → αυτός που δεν έχει ανάγκη από τίποτα, ο αυτάρκης.
- δεικτικός / αδιάσπαστος → (Από το δέω έχουμε:):
Ρήματα
- δέομαι → παρακαλώ θερμά, προσεύχομαι (π.χ. «δεόμεθα του Κυρίου»).
- δει (απρόσωπο) → πρέπει, είναι ανάγκη (εξού και η λέξη δεοντολογία = το τι πρέπει να γίνει).
- προσδέομαι → έχω επιπλέον ανάγκη από κάτι.
Από τη σημασία του «δέω» (Δέσιμο, Εξάρτηση, Δεσμός)
Ουσιαστικά
- δεσμός → η σχέση ή το συναίσθημα που ενώνει δύο ανθρώπους, αλλά και το φυσικό μέσο ένωσης (π.χ. «χημικός δεσμός»).
- δεσμά (στον
πληθυντικό) → οι αλυσίδες, τα σίδηρα της φυλακής ή της σκλαβιάς.
- δέσμη → το σύνολο πραγμάτων που είναι δεμένα μαζί (π.χ. «μια δέσμη χαρτονομίσματα», «δέσμη μέτρων», «δέσμη φωτός/λέιζερ»).
- δεσμώτης → ο φυλακισμένος, αυτός που είναι δεμένος/αιχμάλωτος.
- δεσμοφύλακας → ο φρουρός των φυλακισμένων.
- σύνδεσμος → το μέρος του λόγου που ενώνει προτάσεις ή λέξεις, αλλά και ένας σύλλογος/σωματείο (π.χ. «σύνδεσμος φιλάθλων»).
- επίδεσμος → η γάζα ή το πανί με το οποίο δένουμε μια πληγή.
- υπόδημα → το παπούτσι (ετυμολογικά: αυτό που δένεται κάτω από το πόδι).
- υποδηματοποιός → ο κατασκευαστής παπουτσιών, ο τσαγκάρης.
- διάδημα → το βασιλικό στεφάνι ή κορδέλα που δένεται γύρω από το κεφάλι.
- κατάδεσμος → (στην αρχαιότητα) τα μάγια ή οι κατάρες που γράφονταν σε μολύβδινα πλακίδια για να «δέσουν» και να παραλύσουν τον εχθρό.
- πρόσδεση → η ενέργεια του να δένεται κάτι με ασφάλεια (π.χ. «ζώνες πρόσδεσης»).
- διασύνδεση → η αμοιβαία ένωση ή επικοινωνία συστημάτων ή υπηρεσιών.
- δέση / δέσιμο → η πράξη του να δένεις κάτι, ή ο τρόπος που έχει δεθεί.
Επίθετα
- δεμένος, -η, -ο → αυτός που έχει ενωθεί με κόμπο ή σχοινί, αλλά και ο μυώδης/στιβαρός ή ο πολύ ενωμένος (π.χ. «δεμένη οικογένεια»).
- συνδεδεμένος, -η,
-ο → αυτός που βρίσκεται σε επικοινωνία ή ένωση με κάτι άλλο (π.χ. «συνδεδεμένος στο διαδίκτυο»).
- αδέσμευτος, -η, -ο → ο ελεύθερος, αυτός που δεν έχει υποχρεώσεις, εξαρτήσεις ή συμβόλαια (π.χ. «αδέσμευτος τύπος»).
Ρήματα
- δέω / δένω → σχηματίζω κόμπο, ενώνω με σχοινί, περιορίζω την κίνηση.
- συνδέω /
συνδέομαι → ενώνω δύο ή περισσότερα πράγματα μεταξύ τους.
- προσδένω /
προσδένομαι → δένω κάτι σφιχτά πάνω σε ένα σταθερό σημείο (π.χ. «παρακαλώ προσδεθείτε»).
- επιδέω / επιδένω → τυλίγω μια πληγή ή ένα κάταγμα με επίδεσμο.
- περιδένω → τυλίγω με σχοινί ή επίδεσμο γύρω-γύρω.
- καταδέω /
καταδένω → δένω κάποιον πολύ σφιχτά για να μην μπορεί να ξεφύγει, αιχμαλωτίζω.
- αποδένω / ξεδένω → λύνω τα δεσμά κάποιου (το ξεδένω επικράτησε στη νέα ελληνική).
- αναδέω (αρχαίο) → δένω τα μαλλιά ψηλά ή προς τα πίσω με κορδέλα.
- δεσμεύω /
δεσμεύομαι → αναλαμβάνω μια επίσημη υποχρέωση (υπόσχεση) ή (στην οικονομία) παγώνω έναν λογαριασμό/περιουσία.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.