Αναζητήστε το θέμα που επιθυμείτε!

21 Μαΐου 2026

δώ - δούμαι

 

δέω-ῶ - δέομαι-οῦμαι







1. Ερμηνεία

δέω-ῶ: δένω # προσδένω # δεσμεύω # ρίχνω στο δεσμωτήριο # μπαγλαρώνω # φυλακίζω # κρατώ # εμποδίζω

δέομαι-οῦμαι: προσδένω κάτι επάνω μου # ποδένομαι # υποδένομαι, ρήμα μέσον του δέω

2. Σύνταξη


3. Κλίση ρημάτων


α. Ενεργητική Φωνή


ΟΡΙΣΤΙΚΗ

ΥΠΟΤΑΚΤ.

ΕΥΚΤΙΚΗ

ΠΡΟΣΤΑΚΤ.

ΑΠΑΡΕΜΦ.

ΜΕΤΟΧΗ

Ε

δῶ

δῶ

-

-

-

δῶν, οῦσα,οῦν

Π

ἔδουν

Μ

δήσω

δήσοιμι

δήσειν

δήσων, ουσα,ον

Α

ἔδησα

δήσω

δήσαιμι

δῆσον

δῆσαι

δήσας, ασα,αν

Π

δέδεκα

δεδέκω

δεδεκώς ὦ

δεδέκοιμι

δεδεκώς εἴην

δεδεκώς ἴσθι

δεδεκέναι

δεδεκώς, υῖα,ός

Υ

ἐδεδέκειν


β. Μέση / Παθητική Φωνή


ΟΡΙΣΤΙΚΗ

ΥΠΟΤΑΚΤ.

ΕΥΚΤΙΚΗ

ΠΡΟΣΤΑΚΤ.

ΑΠΑΡΕΜΦ.

ΜΕΤΟΧΗ

Ε

δοῦμαι

δῶμαι

δοίμην

δεῖσθαι

δούμενος, η,ον

Π

ἐδούμην

Μ

δήσομαι

δεθήσομαι

δησοίμην

δεθησοίμην

δήσεσθαι

δεθήσεσθαι

δησόμενος, η,ον δεθησόμενος, η,ον

Α

ἐδησάμην

ἐδέθην

δήσωμαι

δεθῶ

δησαίμην

δεθείην

δῆσαι

δέθητι

δήσασθαι

δεθῆναι

δησάμενος, η,ον

δεθείς, εῖσα,έν

Π

δέδεμαι

δεδεμένος ὦ

δεδεμένος εἴην

δέδεσο

δεδέσθαι

δεδεμένος, η,ον

Υ

ἐδεδέμην


ΠΡΟΣΟΧΗ:

Το ρήμα δέω-ῶ - δοῦμαι και εἰσ-φρέω είναι τα μόνα ρήματα με μονοσύλλαβο θέμα (δε-), που δεν συναιρούνται όπως το πλέω, αλλά συναιρούν όλους τους τύπους κανονικά, όπως το ποιέω -ὼ

4. Παράγωγα

Α. Από τη σημασία του «δέομαι / δει» (Ανάγκη, Έλλειψη, Προσευχή)

Ουσιαστικά

  • δέηση → η θερμή παράκληση, η προσευχή προς τον Θεό.
  • ένδεια → η μεγάλη φτώχεια, η εξαθλίωση, η απόλυτη έλλειψη αγαθών.

Επίθετα

  • ενδεής, -ής, -ές → ο φτωχός, αυτός που έχει ελλείψεις, ο στερημένος.
  • ανενδεής, -ής, -ές → αυτός που δεν έχει ανάγκη από τίποτα, ο αυτάρκης.
  • δεικτικός / αδιάσπαστος → (Από το δέω έχουμε:):

Ρήματα

  • δέομαι → παρακαλώ θερμά, προσεύχομαι (π.χ. «δεόμεθα του Κυρίου»).
  • δει (απρόσωπο) → πρέπει, είναι ανάγκη (εξού και η λέξη δεοντολογία = το τι πρέπει να γίνει).
  • προσδέομαι → έχω επιπλέον ανάγκη από κάτι.

 

Β. Από τη σημασία του «δέω» (Δέσιμο, Εξάρτηση, Δεσμός)

Ουσιαστικά

  • δέμα → το αντικείμενο που είναι τυλιγμένο και δεμένο για να ταχυδρομηθεί.
  • δεμάτι → δέσμη από κομμένα χόρτα, στάχυα ή ξύλα, δεμένα μαζί.
  • δέση / δέσιμο → η πράξη ή ο τρόπος που δένεται κάτι.
  • δεσμός → το μέσο που ενώνει, αλλά και η συναισθηματική, κοινωνική ή χημική σχέση.
  • δεσμά (πληθυντικός) → οι αλυσίδες, τα σίδερα του περιορισμού ή της σκλαβιάς.
  • δέσμη → το σύνολο πραγμάτων δεμένων μαζί (π.χ. «δέσμη μέτρων», «δέσμη φωτός»).
  • δεσμίδα → πακέτο ομοειδών πραγμάτων (κυρίως χαρτονομισμάτων) δεμένων μαζί.
  • δεσμώτης → ο φυλακισμένος, ο αιχμάλωτος (παράγωγο του δεσμός).
  • δεσμωτήριο → ο τόπος εγκλεισμού, η φυλακή.
  • δέσμευση → η ανάληψη υποχρέωσης ή το «πάγωμα» ενός οικονομικού πόρου.
  • δεσμοφύλακας → ο φρουρός των φυλακισμένων.
  • επίδεσμος → η γάζα ή το πανί με το οποίο δένουμε μια πληγή.
  • επίδεση → η ιατρική πράξη της τοποθέτησης επιδέσμου.
  • κατάδεσμος → ο στερεός δεσμός, αλλά και τα αρχαία μάγια/κατάρες που «έδεναν» τον εχθρό.
  • σύνδεσμος → το μέρος του λόγου που ενώνει λέξεις/προτάσεις, ή ένας σύλλογος/σωματείο.
  • σύνδεση → η πράξη της ένωσης ή η ηλεκτρονική/ψηφιακή επαφή.
  • συνδετήρας → το μεταλλικό ή πλαστικό εξάρτημα που συγκρατεί χαρτιά μαζί.
  • πρόσδεση → η ενέργεια του να δένεται κάτι με ασφάλεια (π.χ. «ζώνες πρόσδεσης»).
  • διασύνδεση → η αμοιβαία δικτύωση συστημάτων ή υπηρεσιών.
  • διάδημα → το βασιλικό στεφάνι ή η κορδέλα που δένεται γύρω από το κεφάλι (από τη μεταπτωτική ρίζα δη-).
  • υπόδημα → το παπούτσι (αυτό που δένεται κάτω από το πόδι).
  • υποδηματοποιός → ο κατασκευαστής παπουτσιών, ο τσαγκάρης.

Επίθετα

  • δεμένος, -η, -ο → αυτός που έχει ενωθεί με κόμπο, ο στιβαρός ή ομόψυχος.
  • δέσμιος, -α, -ο → ο αιχμάλωτος, αυτός που είναι στενά περιορισμένος από κάτι (π.χ. «δέσμιος των παθών του»).
  • δεσμευτικός, -ή, -ό → αυτός που επιβάλλει υποχρεώσεις, που δεν αφήνει περιθώρια ελευθερίας.
  • συνδετικός, -ή, -ό → αυτός που χρησιμεύει για τη σύνδεση δύο μερών (π.χ. «συνδετικός κρίκος»).
  • συνδεδεμένος, -η, -ο → αυτός που βρίσκεται σε ένωση ή επικοινωνία με κάτι άλλο.
  • ανυπόδητος, -η, -ο → ο ξυπόλυτος, αυτός που δεν φοράει υποδήματα (α- στερητικό + υπόδημα).
  • αδέσμευτος, -η, -ο → ο ελεύθερος, αυτός που δεν έχει υποχρεώσεις ή εξαρτήσεις.
  • αδιάδετος, -η, -ο → ο λυμένος, αυτός που δεν έχει δεθεί.

Ρήματα

  • δέω / δένω → σχηματίζω κόμπο, καθηλώνω, περιορίζω την κίνηση.
  • ποδένω / φορώ παπούτσια → (λαϊκό/ιδιωματικό) προέρχεται από το υποδένω με αποβολή της αρχικής συλλαβής (υποδένω $\rightarrow$ ποδένω).
  • δεσμεύω / δεσμεύομαι → αναλαμβάνω υποχρέωση, υπόσχομαι, ή δεσμεύω περιουσία (παράγωγο του δεσμός).
  • επιδέω / επιδένω → τυλίγω ένα τραύμα με επίδεσμο.
  • καταδέω → δένω πολύ σφιχτά, καθηλώνω ή αιχμαλωτίζω.
  • συνδέω / συνδέομαι → ενώνω δύο ή περισσότερα πράγματα μεταξύ τους, δημιουργώ επαφή.
  • υποδέω / υποδένω → (αρχαιοπρεπές) βάζω παπούτσια σε κάποιον ή στον εαυτό μου.
  • προσδένω / προσδένομαι → δένω κάτι σφιχτά πάνω σε ένα σταθερό σημείο.
  • περιδένω → τυλίγω με σχοινί ή επίδεσμο γύρω-γύρω.
  • διαδέω (αρχαίο) → περιδένω, δένω γύρω-γύρω (από τη ρίζα δε-).
  • αναδέω (αρχαίο) → δένω τα μαλλιά ψηλά ή προς τα πίσω.
  • αποδένω / ξεδένω → λύνω τα δεσμά (επικράτησε το ξεδένω).
  • ενδεύω / ενδένω (αρχαίο) → δένω κάτι μέσα σε κάτι άλλο.
  • παραδένω → δένω κάτι δίπλα σε κάτι άλλο, ή δένω υπερβολικά σφιχτά.

5. Λεξιλογικές Ασκήσεις


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.