αἱρέω-ῶ - αἱροῦμαι
1. Ερμηνεία
αἱρέω - ῶ: παίρνω για μένα # προσεταιρίζομαι # τραβώ # παρασύρω # σέρνω # σύρω # παίρνω # αποσπώ # επιθυμώ # θέλω # μελετώ # προτίθεμαι # σκοπεύω παίρνω # λαμβάνω # πιάνω # αρπάζω # συλλαμβάνω # τσακώνω # καταβάλλω # κατανικώ # φονεύω # σκοτώνω,
αἰρέομαι –οῦμαι: εκλέγομαι, ρήμα παθητικό
2. Σύνταξη
Το ενεργητικό:
- Με αιτιατική
- Κατηγορηματική μετοχή
Το μέσο:
- Με αιτιατική
- Με δύο αιτιατικές (η μία κατηγορούμενο της άλλης)
- Με τελικό απαρέμφατο
- Το παθητικό:
- Συνδετικό
- Με απαρέμφατο τελικό
3. Κλίση ρημάτων
α. Ενεργητική Φωνή
|
ΟΡΙΣΤΙΚΗ |
ΥΠΟΤΑΚΤ. |
ΕΥΚΤΙΚΗ |
ΠΡΟΣΤΑΚΤ. |
ΑΠΑΡΕΜΦ. |
ΜΕΤΟΧΗ |
|
|
Ε |
αἱρέω-ῶ |
αἱρῶ |
αἱροῖμι |
αἵρει |
αἱρεῖν |
αἱρῶν,οῦσα,οῦν |
|
Π |
ᾕρουν |
|||||
|
Μ |
αἱρήσω |
αἱρήσοιμι |
αἱρήσειν |
αἱρήσων,ουσα,ον |
||
|
Α |
εἷλον |
ἕλω |
ἕλοιμι |
ἕλε |
ἑλεῖν |
ἑλών,οῦσα,όν |
|
Π |
ᾕρηκα |
ᾑρηκώς ὦ ᾑρήκω |
ᾑρηκώς εἴην ᾑρήκοιμι |
ᾑρηκώς ἴσθι |
ᾑρηκέναι |
ᾑρηκώς,υῖα,ός |
|
Υ |
ᾑρήκειν |
β. Μέση / Παθητική Φωνή
|
ΟΡΙΣΤΙΚΗ |
ΥΠΟΤΑΚΤ. |
ΕΥΚΤΙΚΗ |
ΠΡΟΣΤΑΚΤ. |
ΑΠΑΡΕΜΦ. |
ΜΕΤΟΧΗ |
|
|
Ε |
αἱροῦμαι |
αἱρῶμαι |
αἱροίμην |
αἱροῦ |
αἱρεῖσθαι |
αἱροῦμενος,η,ον |
|
Π |
ᾑρούμην |
|||||
|
Μ |
αἱρήσομαι αἱρεθήσομαι |
αἱρησοίμην αἱρεθησοίμην |
αἱρήσεσθαι αἱρεθήσεσθαι |
αἱρησόμενος,η,ον αἱρεθησόμενος |
||
|
Α |
ᾑρέθην εἱλόμην |
αἱρεθῶ ἕλομαι |
αἱρεθείην ἑλοίμην |
αἱρέθητι ἑλοῦ |
αἱρεθῆναι ἑλέσθαι |
αἱρεθείς,εῖσα,έν ἑλόμενος,η,ον |
|
Π |
ᾕρημαι |
ᾑρημένος ὦ |
ᾑρημένος εἴην |
ᾕρησο |
ᾑρῆσθαι |
ᾑρημένος,η,ον |
|
Υ |
ᾑρήμην |
Ομόηχοι τύποι:
- λέγω: εἴρηκα –εἰρήκειν
- εἴρημαι – εἰρήμην
- αἱρῶ: ᾕρηκα ᾑρήκειν
- ᾕρημαι ᾑρήμην
4. Παράγωγα
Ουσιαστικά
- αίρεση → η επιλογή, η θρησκευτική παράταξη — κυριολεκτικά «αυτό που έχει επιλεγεί»
- αναίρεση → η άρση, η ακύρωση — νομική και λογική
- αφαίρεση → η αφαίρεση — μαθηματική, αλλά και η αφαίρεση ως νοητική πράξη!
- αφαιρέτης → αυτός που αφαιρεί — αλλά και ο κλέφτης (αρχαίο/λόγιο)
- διαίρεση → η μαθηματική διαίρεση, αλλά και η διάσπαση σε μέρη
- διαιρέτης → ο αριθμός που διαιρεί — μαθηματικός όρος
- εξαίρεση → αυτό που βγαίνει έξω από τον κανόνα — «η εξαίρεση επιβεβαιώνει τον κανόνα»!
- καθαίρεση → η παύση από αξίωμα — εκκλησιαστική ή πολιτική
- συναίρεση → η συγχώνευση δύο φωνηέντων — γραμματικός όρος
- υπεξαίρεση → η κατάχρηση — κυριολεκτικά «αφαίρεση από κάτω/κρυφά»
- προαίρεση → η ελεύθερη βούληση, η επιλογή εκ προθέσεως — αριστοτελικός όρος!
- αρχαιρεσίες → οι εκλογές — κυριολεκτικά «αίρεση αρχόντων» = εκλογή αρχηγών!
Επίθετα
- αιρετός → αυτός που έχει εκλεγεί, ο εκλεκτός
- αιρετικός → αυτός που ακολουθεί αίρεση — θρησκευτικά αποκλίνων
- εξαίρετος → αυτός που εξαιρείται λόγω ανωτερότητας — ο εξαιρετικός, ο άριστος
- εξαιρετικός → αυτός που ξεχωρίζει από τον κανόνα, ο ασυνήθιστος
- αναιρετικός → αυτός που αναιρεί, ο ακυρωτικός
- αφαιρετικός → αυτός που αφαιρεί — αλλά και αυτός που σκέφτεται αφαιρετικά
- διαιρετικός → αυτός που διαιρεί ή αφορά διαίρεση
- εξαιρετικά → επίρρημα: κατά εξαιρετικό τρόπο, ασυνήθιστα
- καθαιρετικός → αυτός που αφορά καθαίρεση
- προαιρετικός → αυτός που γίνεται με ελεύθερη βούληση, ο προαιρετικός — το αντίθετο του υποχρεωτικού!
- αφαιρετέος → αυτός που πρέπει να αφαιρεθεί
- διαιρετέος → αυτός που πρέπει να διαιρεθεί
- εξαιρετέος → αυτός που πρέπει να εξαιρεθεί
- καθηρημένος → αυτός που έχει καθαιρεθεί — παρακείμενος του καθαιρώ
- ανεξαιρέτως → επίρρημα: χωρίς εξαίρεση, για όλους ανεξαιρέτως
Ρήματα
- αιρώ → σηκώνω, αλλά και επιλέγω, εκλέγω (αρχαίο)
- αιρούμαι → επιλέγω για τον εαυτό μου, προτιμώ
- αναιρώ → ακυρώνω, καταργώ — νομικά και λογικά
- αφαιρώ → αφαιρώ, αφαιρώ μαθηματικά, στερώ
- διαιρώ → χωρίζω σε μέρη, διαιρώ μαθηματικά
- εξαιρώ → βγάζω έξω από τον κανόνα, εξαιρώ
- καθαιρώ → παύω από αξίωμα, ρίχνω κάτω
- συναιρώ → συγχωνεύω φωνήεντα — γραμματικός όρος
- υπεξαιρώ → καταχρώμαι, αφαιρώ κρυφά
- προαιρούμαι → επιλέγω εκ προθέσεως, ενεργώ με ελεύθερη βούληση
Στις ευρωπαϊκές
γλώσσες
- heresy (αγγλικά) → από την αίρεση — αυτούσιο
- heretic (αγγλικά) → από τον αιρετικό — αυτούσιο
- proairesis (φιλοσοφία) → από την προαίρεση — χρησιμοποιείται αυτούσιο στη Στωική φιλοσοφία
- aphairesis (γλωσσολογία) → από την αφαίρεση — η αποκοπή αρχικού φωνήεντος
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.