αἴρω - αἴρομαι
1. Ερμηνεία
αἴρω: σηκώνω #
υψώνω # εγείρω # ανυψώνω # απομακρύνω # μετακινώ # μετάγω # εξυψώνω # εξαλείφω
# αφαιρώ # ανακαλώ # βαστάζω
αἴρομαι: σηκώνομαι # εγείρομαι # ξεκινώ # παίρνω # κτώμαι # αποκτώ # κερδίζω # επισύρω # παίρνω επάνω μου # επιχειρώ, ρήμα παθητικό
2. Σύνταξη
Το ενεργητικό:
- Με αιτιατική
- Με δύο αιτιατικές (η μία κατηγορούμενο της άλλης)
Το μέσο:
- Με αιτιατική
Το παθητικό:
- Με προληπτικό κατηγορούμενο
3. Κλίση ρημάτων
α. Ενεργητική Φωνή
|
ΟΡΙΣΤΙΚΗ |
ΥΠΟΤΑΚΤ. |
ΕΥΚΤΙΚΗ |
ΠΡΟΣΤΑΚΤ. |
ΑΠΑΡΕΜΦ. |
ΜΕΤΟΧΗ |
|
|
Ε |
αἴρω |
αἴρω |
αἴροιμι |
αἶρε |
αἴρειν |
αἴρων,ουσα,ον |
|
Π |
ᾔρον |
|||||
|
Μ |
ἀρῶ |
- |
ἀρεῖν |
ἀρῶν,οῦσα,οῦν |
||
|
Α |
ἤρα |
ἄρω |
ἄραιμι |
ἆρον |
ἆραι |
ἄρας,ασα,αν |
|
Π |
ἦρκα |
ἤρκω |
ἤρκοιμι |
ἠρκώς ἴσθι |
ἠρκέναι |
ἠρκώς,υῖα,ός |
|
Υ |
ἤρκειν |
β. Μέση / Παθητική Φωνή
|
ΟΡΙΣΤΙΚΗ |
ΥΠΟΤΑΚΤ. |
ΕΥΚΤΙΚΗ |
ΠΡΟΣΤΑΚΤ. |
ΑΠΑΡΕΜΦ. |
ΜΕΤΟΧΗ |
|
|
Ε |
αἴρομαι |
αἴρωμαι |
αἰροίμην |
αἴρου |
αἴρεσθαι |
αἰρόμενος,η,ον |
|
Π |
ᾐρόμην |
|||||
|
Μ |
ἀροῦμαι |
ἀροίμην |
ἀρεῖσθαι |
ἀρούμενος,η,ον |
||
|
Α |
ἠράμην ἤρθην |
ἄρωμαι ἀρθῶ |
ἀραίμην ἀρθείην |
- |
ἄρασθαι ἀρθῆναι |
ἀράμενος,η,ον ἀρθείς,εῖσα,έν |
|
Π |
ἦρμαι |
ἠρμένος ὦ |
ἠρμένος εἴην |
ἠρμένος ἴσθι |
ἠρμένον εἶναι |
ἠρμένος,η,ον |
|
Υ |
ἤρμην |
Το θέμα σε αι- και η υπογεγραμμένη κατά την αύξηση διατηρείται μόνο στον ενεστώτα και τον παρατατικό. Στους υπόλοιπους χρόνους γίνεται α- και η-
4. Παράγωγα
Ουσιαστικά
- άρσις → η ανύψωση — μουσικός και γραμματικός όρος (αντίθετο: θέσις)
- έπαρση → η ανύψωση — αλλά και η αλαζονεία, η έπαρση χαρακτήρα!
- έξαρση → η ανύψωση, η αύξηση έντασης — «έξαρση κρουσμάτων», «έξαρση συναισθημάτων»
- αιώρα → η κούνια, η κρεμάστρα — κυριολεκτικά «αυτό που αιωρείται»
- αιώρηση → η κατάσταση αιώρησης — φυσική και μεταφορική
- αντάρτης → αυτός που αντιστέκεται, ο αντάρτης — κυριολεκτικά «αυτός που αντ-αίρεται»!
- αντάρτισσα → η γυναίκα αντάρτης
- αντάρτικο → ο ανταρτοπόλεμος
- αντάρια (λαϊκό) → η αναταραχή, η φασαρία
- αντάρσια → η εξέγερση, η στάση — η οργανωμένη αντίσταση
- μετάρσιος → αυτός που βρίσκεται ανάμεσα στη γη και τον ουρανό — ο μετέωρος
- μετάρσιωση → η εξύψωση, η έκσταση — πνευματική ή συναισθηματική
- μετέωρο → αυτό που αιωρείται μεταξύ ουρανού και γης — αλλά και τα Μετέωρα!
- μετεωρίτης → ο βράχος που πέφτει από το διάστημα — κυριολεκτικά «αυτός που μετεωρίζεται»
- μετεωρολογία → η επιστήμη των μετεώρων φαινομένων — (μετέωρο + λόγος)
- μετεωρολόγος → ο επιστήμονας της μετεωρολογίας
Επίθετα
- επηρμένος → αυτός που έχει υψωθεί — αλλά και ο αλαζόνας, ο υπεροπτικός
- μετέωρος → αυτός που αιωρείται μεταξύ γης και ουρανού — αλλά και ο αναποφάσιστος!
- μετεωρολογικός → αυτός που αφορά μετεωρολογία
- άρδην → επίρρημα: εντελώς, ριζικά, ολοσχερώς — «άρδην καταστράφηκε»
Ρήματα
- αίρω → σηκώνω, υψώνω — αλλά και καταργώ («αίρω το εμπάργκο»)!
- επαίρω → σηκώνω πάνω, εξυψώνω
- επαίρομαι → καυχιέμαι, φέρομαι με έπαρση
- αιωρώ → κρεμώ, αφήνω να αιωρείται
- αιωρούμαι → κρέμομαι, αιωρούμαι — σωματικά και μεταφορικά
- αντaίρω → προβάλλω αντίσταση, εξεγείρομαι
- εξαίρω → τονίζω, επαινώ, αναδεικνύω
- μετ αρσιώνω → εξυψώνω, προκαλώ έξαρση — πνευματική ή συναισθηματική
- μετεωρίζομαι → αιωρούμαι, βρίσκομαι σε αβεβαιότητα
- παίρνω → η εξέλιξη του επαίρνω < επαίρω — η πιο καθημερινή κληρονομιά της ρίζας!
Στις ευρωπαϊκές
γλώσσες
- meteor (αγγλικά) → από το μετέωρο — αυτούσιο
- meteorite (αγγλικά) → από τον μετεωρίτη — αυτούσιο
- meteorology (αγγλικά) → από τη μετεωρολογία — αυτούσιο παγκοσμίως
- arsis (μουσική/γραμματική) → από την άρσι — αυτούσιο
- meteoric
(αγγλικά) → από το μετέωρο — «meteoric rise» = αστραπιαία άνοδος — ίδια μεταφορά με την ελληνική έξαρση!
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.