δίδωμι - δίδομαι
1. Ερμηνεία
δίδωμι: δίνω κάτι
εθελοντικά # προσφέρω # παρέχω # θέλω να δώσω # διδάσκω # παραδίδω # επιτρέπω #
παραχωρώ # δίδω # δώνω # δίνω # εκχωρώ # επιδίδω # παντρεύω κόρη # δίνω χάρη
δίδομαι:
παραδίδομαι # αφιερώνομαι # επιδίδομαι
2. Σύνταξη
Ενεργητικό:
- Με αιτιατική και δοτική
- Με αιτιατική και δοτική και απαρέμφατο του σκοπού
Παθητικό:
- Με δοτική
3. Κλίση ρημάτων
α. Ενεργητική Φωνή
|
ΟΡΙΣΤΙΚΗ |
ΥΠΟΤΑΚΤ. |
ΕΥΚΤΙΚΗ |
ΠΡΟΣΤΑΚΤ. |
ΑΠΑΡΕΜΦ. |
ΜΕΤΟΧΗ |
|
|
Ε |
δίδωμι |
διδῶ |
διδοίην |
δίδου |
διδόναι |
διδούς, οῦσα,όν |
|
Π |
ἐδίδουν |
|||||
|
Μ |
δώσω |
δώσοιμι |
δώσειν |
δώσων, ουσα,ον |
||
|
Α |
ἔδωκα |
δῶ |
δοίην |
δός |
δοῦναι |
δούς, οῦσα,όν |
|
Π |
δέδωκα |
δεδώκω δεδωκώς ὦ |
δεδώκοιμι δεδωκώς εἴην |
δεδωκώς ἴσθι |
δεδωκέναι |
δεδωκώς, υῖα,ός |
|
Υ |
ἐδεδώκειν |
β. Μέση / Παθητική Φωνή
|
ΟΡΙΣΤΙΚΗ |
ΥΠΟΤΑΚΤ. |
ΕΥΚΤΙΚΗ |
ΠΡΟΣΤΑΚΤ. |
ΑΠΑΡΕΜΦ. |
ΜΕΤΟΧΗ |
|
|
Ε |
δίδομαι |
δίδωμαι |
διδοίμην |
δίδοσο |
δίδοσθαι |
διδόμενος, η,ον |
|
Π |
ἐδιδόμην |
|||||
|
Μ |
δοθήσομαι |
δοθησοίμην |
δοθήσεσθαι |
δοθησόμενος, η,ον |
||
|
Α |
ἐδόμην ἐδόθην |
δῶμαι δοθῶ |
δοίμην δοθείην |
δοῦ δόθητι |
δόσθαι δοθῆναι |
δομένος, η,ον δοθείς, εῖσα,έν |
|
Π |
δέδομαι |
δεδομένος ὦ |
δεδομένος εἴην |
δέδοσο |
δεδόσθαι |
δεδομένος, η,ον |
|
Υ |
ἐδεδόμην |
4. Παράγωγα
Ουσιαστικά
- δότης → αυτός που προσφέρει κάτι (π.χ. δότης οργάνων).
- δόση → η συγκεκριμένη ποσότητα που δίνεται (π.χ. δόση φαρμάκου, δόση δανείου).
- δοτική → η πτώση της αρχαίας ελληνικής που δήλωνε το πρόσωπο στο οποίο δίνουμε κάτι.
- -δοτήριο → (ως κατάληξη) ο χώρος όπου παραδίδεται ή διανέμεται κάτι.
- έκδοση → η εκτύπωση και κυκλοφορία βιβλίου/τύπου, ή η έκδοση εγγράφου (π.χ. διαβατηρίου).
- εκδότης → αυτός που διευθύνει ή χρηματοδοτεί την έκδοση εντύπων.
- εκδοτήριο → ο χώρος ή το γκισέ όπου εκδίδονται και πωλούνται εισιτήρια.
- μετάδοση → η μεταβίβαση (π.χ. μετάδοση σήματος, μετάδοση ασθένειας).
- αναμετάδοση → η εκ νέου λήψη και εκπομπή ενός σήματος/προγράμματος.
- κατάδοση → η καταγγελία, το «κάρφωμα» κάποιου στις αρχές.
- παράδοση → η μεταβίβαση αγαθών ή γνώσεων/εθίμων από γενιά σε γενιά.
- απόδοση → το αποτέλεσμα ή η παραγωγικότητα (π.χ. απόδοση κινητήρα, απόδοση δικαιοσύνης).
- ανταπόδοση → η επιστροφή μιας χάρης ή μιας κακής πράξης (το «αντίδωρο» μιας ενέργειας).
- αντίδοτο → η ουσία που δίνεται για να εξουδετερώσει ένα δηλητήριο (αντί + δοτόν).
- επίδοση → η παράδοση ενός εγγράφου (π.χ. από δικαστικό επιμελητή), αλλά και η πρόοδος σε ένα μάθημα/άθλημα.
- επιδοτήριο → το επίσημο έγγραφο που πιστοποιεί την επίδοση.
- διάδοση → το άπλωμα μιας φήμης, μιας πληροφορίας ή ενός φυσικού φαινομένου.
- προδότης → αυτός που παραδίδει μυστικά ή την πατρίδα του στον εχθρό.
- προδοσία → η πράξη του προδότη.
- ασυδοσία → η πλήρης ασυδοσία, η κατάσταση όπου κάποιος δρα χωρίς να δίνει λογαριασμό (α- στερητικό + συν + δίδωμι [λόγο]).
- τροφοδοσία / τροφοδότηση → η παροχή τροφής ή εφοδίων.
- τροφοδότης → αυτός ή αυτό που παρέχει την τροφή/ενέργεια.
- αιμοδοσία → η εθελοντική προσφορά αίματος.
- λογοδοσία → η υποχρέωση να δίνει κανείς λόγο (εξηγήσεις) για τις πράξεις του.
- δωσίλογος → αυτός που οφείλει να δώσει λόγο για τη συμπεριφορά του (ιστορικά: ο συνεργάτης του κατακτητή).
- εξουσιοδότηση → το έγγραφο ή η πράξη με την οποία δίνουμε την εξουσία σε κάποιον να ενεργήσει αντί για εμάς.
- επιδότηση → η οικονομική ενίσχυση που δίνεται από το κράτος ή την Ε.Ε.
- αντίδωρο → το κομμάτι άρτου που δίνεται στους πιστούς στο τέλος της Λειτουργίας αντί των Θείων Δώρων.
- δωρεά → η δωρεάν προσφορά περιουσίας ή αγαθών.
- δωρητής / δωρήτρια → αυτός ή αυτή που κάνει μια δωρεά.
- δωρολήπτης → αυτός που δέχεται, που λαμβάνει ένα δώρο (συνήθως παράνομα).
- δωροληψία → η πράξη τού να δέχεται κανείς δώρα (δωροδοκία από την πλευρά του αποδέκτη).
- δωροδοκία → (Σημείωση: Όπως είδαμε, το δεύτερο συνθετικό προέρχεται από το δέχομαι/δοκώ, αλλά το πρώτο συνθετικό είναι το δώρο που βγαίνει από το δίδωμι).
Επίθετα
- δοτός, -ή, -ό → αυτός που έχει διοριστεί ή επιβληθεί απ' έξω (όχι εκλεγμένος, π.χ. «δοτή κυβέρνηση»).
- εκδοτικός, -ή, -ό → αυτός που σχετίζεται με την έκδοση βιβλίων (π.χ. «εκδοτικός οίκος»).
- ανέκδοτος, -η, -ο → αυτός που δεν έχει εκδοθεί/τυπωθεί ακόμα, αλλά και το σύντομο αστείο ιστοράκι.
- μεταδοτικός, -ή, -ό → αυτός που μεταδίδεται εύκολα (π.χ. «μεταδοτική ασθένεια», «μεταδοτικό γέλιο»).
- αμετάδοτος, -η, -ο → αυτός που δεν μπορεί να μεταδοθεί.
- αναμεταδοτικός, -ή, -ό → αυτός που χρησιμεύει για την αναμετάδοση (π.χ. «αναμεταδοτικός σταθμός»).
- αναμεταδοτός, -ή, -ό → αυτός που επιδέχεται αναμετάδοση.
- καταδοτικός, -ή, -ό → αυτός που έχει την τάση να καταδίδει, ο μαρτυριάρης.
- αποδοτικός, -ή, -ό → αυτός που φέρνει κέρδος, αποτέλεσμα ή πλούσιο έργο.
- ανταποδοτικός, -ή, -ό → αυτός που επιστρέφει ως αντάλλαγμα (π.χ. «ανταποδοτικά τέλη του δήμου»).
- ανανταπόδοτος, -η, -ο → αυτός που δεν έχει βρει ανταπόκριση ή επιστροφή (π.χ. «ανανταπόδοτος έρως»).
- ενδοτικός, -ή, -ό → αυτός που υποχωρεί εύκολα, που ενδίδει.
- ανένδοτος, -η, -ο → αυτός που δεν υποχωρεί με τίποτα, ο ανυποχώρητος (π.χ. «ανένδοτος αγώνας»).
- ανεπίδοτος, -η, -ο → αυτός που δεν παραδόθηκε στον παραλήπτη του (π.χ. «ανεπίδοτη επιστολή»).
- προδοτικός, -ή, -ό → αυτός που περιέχει ή συνιστά προδοσία.
- ασύδοτος, -η, -ο → αυτός που δρα χωρίς κανέναν έλεγχο ή περιορισμό, ο αχαλίνωτος.
Ρήματα
- δίδω / δίνω / δίδομαι → προσφέρω, παρέχω.
- εκδίδω → τυπώνω βιβλίο, βγάζω ένα επίσημο έγγραφο, ή παραδίδω έναν εγκληματία σε ξένο κράτος.
- μεταδίδω → μεταβιβάζω, σκορπίζω, εκπέμπω πληροφορίες/σήμα.
- αναδίδω → βγάζω από μέσα μου μια μυρωδιά, λάμψη ή ζεστασιά (π.χ. «το λουλούδι αναδίδει άρωμα»).
- αναμεταδίδω → μεταδίδω ξανά ένα σήμα που έλαβα.
- καταδίδω → φανερώνω τον κρυμμένο εχθρό ή συνεργάτη, προδίδω στις αρχές.
- παραδίδω → δίνω κάτι στα χέρια κάποιου, ή κάνω μάθημα σε μαθητές (διδάσκω).
- αποδίδω → επιστρέφω, παράγω έργο, ή μεταφράζω/ερμηνεύω (π.χ. «αποδίδω το νόημα»).
- ανταποδίδω → δίνω κάτι ως απάντηση ή αντάλλαγμα σε μια προηγούμενη πράξη.
- ενδίδω → υποχωρώ, λυγίζω μπροστά σε μια πίεση ή πειρασμό.
- επιδίδω → παραδίδω επίσημα ένα έγγραφο, ή (στη μέση φωνή επιδίδομαι) αφοσιώνομαι με πάθος σε μια δραστηριότητα.
- προσδίδω → δίνω μια επιπλέον ιδιότητα ή αξία σε κάτι (π.χ. «αυτό του προσδίδει γοητεία»).
- διαδίδω → σκορπίζω μια είδηση, φήμη ή ιδέα παντού.
- προδίδω → παραβιάζω την εμπιστοσύνη κάποιου, παραδίδω τον φίλο ή την πατρίδα.
- τροφοδοτώ → εφοδιάζω με τρόφιμα, καύσιμα ή ενέργεια.
- λογοδοτώ → δίνω αναφορά και εξηγήσεις για τη διαχείριση ή τις πράξεις μου.
- εξουσιοδοτώ → δίνω το δικαίωμα σε κάποιον να ενεργήσει αντί για μένα.
- επιδοτώ → ενισχύω οικονομικά κάποιον με κρατικό ή ευρωπαϊκό χρήμα.
- δωροδοκώ → (Σημείωση: Όπως είδαμε, προέρχεται από το δώρο [$<$ δίδωμι] + δέχομαι).
- δωρίζω → δίνω κάτι ως δώρο, χωρίς να ζητάω αντάλλαγμα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.