τάττω - τάττομαι
1. Ερμηνεία
- τάττω - τάττομαι: τακτοποιώ # διατάσσω # βάζω σε παράταξη # παρατάσσω # βάζω τάξη # τοποθετώ # διευθετώ # διορίζω # ορίζω # κατατάσσω # συγκαταριθμώ # λογαριάζω # προσδιορίζω # ορίζω # επιτάσσω # επιβάλλω # προστάζω # παραγγέλλω # διατάζω
2. Σύνταξη
Ενεργητικό:
- Με αιτιατική
- Με αιτιατική και τελικό απαρέμφατο
- Με δοτική και τελικό απαρέμφατο
- Με ειδικό απαρέμφατο
- Με δύο αιτιατικές (η μία κατηγορούμενο της άλλης)
- Με δοτική και αιτιατική
Μέσο:
- Με τελικό απαρέμφατο
- Με αιτιατική
Παθητικό:
- Με γενική
- Με τελικό απαρέμφατο ως απρόσωπο
3. Κλίση ρημάτων
α. Ενεργητική Φωνή
|
ΟΡΙΣΤΙΚΗ |
ΥΠΟΤΑΚΤ. |
ΕΥΚΤΙΚΗ |
ΠΡΟΣΤΑΚΤ. |
ΑΠΑΡΕΜΦ. |
ΜΕΤΟΧΗ |
|
|
Ε |
τάττω |
τάττω |
τάττοιμι |
τάττε |
τάττειν |
τάττων, ουσα,ον |
|
Π |
ἔττατον |
|||||
|
Μ |
τάξω |
τάξοιμι |
τάξειν |
τάξων, ουσα,ον |
||
|
Α |
ἔταξα |
τάξω |
τάξαιμι |
τάξον |
τάξαι |
τάξας, ασα,αν |
|
Π |
τέταχα |
τεταχώς ὦ |
τεταχώς εἴην |
τεταχώς ἴσθι |
τεταχέναι |
τεταχώς, υῖα,ός |
|
Υ |
ἐτετάχειν |
β. Μέση / Παθητική Φωνή
|
ΟΡΙΣΤΙΚΗ |
ΥΠΟΤΑΚΤ. |
ΕΥΚΤΙΚΗ |
ΠΡΟΣΤΑΚΤ. |
ΑΠΑΡΕΜΦ. |
ΜΕΤΟΧΗ |
|
|
Ε |
τάττομαι |
τάττωμαι |
ταττοίμην |
τάττου |
τάττεσθαι |
ταττόμενος, η,ον |
|
Π |
ἐταττόμην |
|||||
|
Μ |
τάξομαι ταχθήσομαι ταγήσομαι |
ταξοίμην ταχθησοίμην ταγησοίμην |
τάξεσθαι ταχθήσεσθαι ταγήσεσθαι |
ταξόμενος, η,ον ταχθησόμενος, η,ον ταγησόμενος, η,ον |
||
|
Α |
ἐτάχθην ἐτάγην |
ταχθῶ ταγῶ |
ταχθείην ταγείην |
τάχθητι τάγηθι |
ταχθῆναι ταγῆναι |
ταχθείς, εῖσα,έν ταγείς, εῖσα,έν |
|
Π |
τέταγμαι |
τεταγμένος ὦ |
τεταγμένος εἴην |
τέταξο |
τετάχθαι |
τεταγμένος, η,ον |
|
Υ |
ἐτετάγμην |
4. Παράγωγα
Ουσιαστικά
- ταγή → η διαταγή, η εντολή (αρχαϊκό)
- τάγμα → η στρατιωτική μονάδα, αλλά και θρησκευτικό τάγμα
- τάξη → η σειρά, η οργάνωση, αλλά και η σχολική τάξη
- ταγός → ο αρχηγός, αυτός που τάσσει (αρχαίο/λόγιο)
- τακτική → η μέθοδος, το σχέδιο δράσης
- αταξία → η έλλειψη τάξης, η αναρχία
- έκταξη (σπάνιο) → η εξαίρεση από την τάξη
- ένταξη → η ενσωμάτωση σε σύνολο
- εντάξει → έκφραση αποδοχής (κυριολεκτικά «σε τάξη»!)
- πρόταξη → η τοποθέτηση μπροστά
- προσταγή → η διαταγή, η εντολή
- πρόσταγμα → η επίσημη εντολή
- συνταγή → η σύνθεση οδηγιών (μαγειρική ή φαρμακευτική)
- σύνταγμα → το θεμελιώδες νομικό κείμενο, αλλά και στρατιωτική μονάδα
- σύνταξη → η γραμματική δομή, αλλά και η σύνταξη κειμένου ή η σύνταξη συνταξιούχου
- συντάκτης → αυτός που συντάσσει κείμενο
- αρχισυντάκτης → ο επικεφαλής συντάκτης εφημερίδας
- ασυνταξία → η έλλειψη σύνταξης στον λόγο
- διαταγή → η επίσημη εντολή
- διάταγμα → το επίσημο διοικητικό κείμενο εντολής
- διάταξη → η ρύθμιση, η τοποθέτηση στοιχείων
- κατάταξη → η ταξινόμηση, η ένταξη σε κατηγορία ή στρατό
- κατατακτήριος → που αφορά την κατάταξη (π.χ. κατατακτήριες εξετάσεις)
- μετάταξη → η αλλαγή θέσης ή κατηγορίας
- παράταξη → η πολιτική ομάδα, αλλά και η στρατιωτική διάταξη
- επιταγή → η εντολή, αλλά και το τραπεζικό έγγραφο πληρωμής
- επίταξη → η αναγκαστική χρήση ιδιωτικής περιουσίας από το κράτος
- υποταγή → η υπακοή, η αποδοχή εξουσίας
- απόταξη → η αποβολή από τάξη ή σώμα
- ανάταξη → η αποκατάσταση, η επαναφορά σε τάξη
- ταγματάρχης → ο διοικητής τάγματος
- συνταγματάρχης → ο διοικητής συντάγματος
- ταξιάρχης / ταξίαρχος → ο διοικητής τάξης/μονάδας, αλλά και αγγελικό αξίωμα
- ταξίδι → το ταξίδι (από το «τάσσομαι» = ορμώ προς κατεύθυνση)
- ταξιδιώτης → αυτός που ταξιδεύει
- ταξινόμηση → η κατάταξη σε κατηγορίες
- ταξιθέτης → αυτός που τοποθετεί θεατές στις θέσεις τους
- ταξιανθία → βοτανικός όρος για τη διάταξη των ανθέων
- λιποτάκτης → αυτός που εγκαταλείπει το τάγμα/στρατό (λείπω + τάττω)
Επίθετα
- τακτός → αυτός που έχει ταχθεί, ορισμένος
- τακτικός → αυτός που ακολουθεί τάξη, τακτικός/μεθοδικός
- άτακτος → αυτός που δεν έχει τάξη, ανυπάκουος
- έκτακτος → αυτός που βρίσκεται εκτός τάξης, ο ασυνήθιστος
- ένtακτος (λόγιο) → αυτός που έχει ενταχθεί
- προτακτικός → αυτός που προτάσσεται (γραμματικός όρος)
- προστακτικός → αυτός που διατάζει — αλλά και η προστακτική έγκλιση!
- συντακτικός → αυτός που αφορά τη σύνταξη
- ασύντακτος → αυτός που δεν έχει σύνταξη, ο συνταξιοδοτούμενος πρόωρα
- διατακτικός → αυτός που εκδίδει διαταγές
- παρατακτικός → αυτός που παρατάσσει — γραμματικός όρος για σύνδεση προτάσεων
- επιτακτικός → αυτός που επιτάσσει, ο επείγων, ο αδήριτος
- υποτακτικός → αυτός που υποτάσσεται — αλλά και η υποτακτική έγκλιση!
- ανυπότακτος → αυτός που αρνείται να υποταχθεί
- άποτακτος (εκκλησιαστικό) → αυτός που έχει αποταχθεί
- λιποτάκτης → αυτός που εγκατέλειψε το τάγμα του
Ρήματα
- τάττω / τάσσω → τοποθετώ σε τάξη, ορίζω, διατάζω
- τάζω → υπόσχομαι, αφιερώνω (τάμα!) — από την ίδια ρίζα
- εντάσσω → εντάσσω σε σύνολο, ενσωματώνω
- προτάσσω → τοποθετώ μπροστά, δίνω προτεραιότητα
- προστάσσω → διατάζω, εντέλλομαι
- συντάσσω → οργανώνω μαζί, γράφω, συντάσσω κείμενο
- ανατάσσω → αποκαθιστώ, επαναφέρω σε τάξη
- διατάσσω → δίνω διαταγή, ρυθμίζω
- κατατάσσω → ταξινομώ, εντάσσω σε κατηγορία ή στρατό
- μετατάσσω → μεταφέρω σε άλλη θέση ή κατηγορία
- παρατάσσω → παρατάσσω δυνάμεις, οργανώνω σε σειρά
- αντιτάσσω → αντιπαραθέτω, αντιστέκομαι
- επιτάσσω → διατάζω επιτακτικά, αναγκαστικά κατάσχω
- αποτάσσω → αποβάλλω, αποκηρύσσω («αποτάσσομαι τω Σατανά»)
- υποτάσσω → υποχρεώνω σε υπακοή, καθυποτάσσω
- τακτοποιώ → βάζω σε τάξη, ρυθμίζω
- ταξινομώ → κατατάσσω σε κατηγορίες
- ταξιδεύω → κάνω ταξίδι
Στις ευρωπαϊκές
γλώσσες
- tactics (αγγλικά) → από την τακτική
- syntax (αγγλικά) → από τη σύνταξη
- taxonomy (αγγλικά) → από την τάξη + νόμος — ο επιστημονικός όρος ταξινόμησης
- taxis (αγγλικά/επιστημονικό) → η κατευθυνόμενη κίνηση οργανισμού — από την τάξη
- syntactic (αγγλικά) → από το συντακτικό
- hypotaxis /
parataxis (γλωσσολογία) → από υποτακτικό και παρατακτικό — χρησιμοποιούνται αυτούσια!
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.