τίθημι - τίθεμαι / κεῖμαι
1. Ερμηνεία
- τίθημι: βάζω # θέτω # στήνω # τοποθετώ # απιθώνω # εναποθέτω # καταθέτω # πληρώνω # ενεχυριάζω # στηρίζω # ακουμπώ # δίνω # βάζω στο μυαλό # αθλοθετώ # αφιερώνω # στοιχηματίζω # συγκαταλέγω # θεωρώ # φρονώ # ορίζω # διαθέτω # διευθετώ # κάνω # προξενώ
- τίθεμαι: βάζω # θέτω # βάνω # στήνω # τοποθετώ # απιθώνω # αποθέτω # δανείζω με υποθήκη # παίρνω σαν ενέχυρο # συγκαταλέγω # θεωρώ # φρονώ # νομίζω # πιστεύω # συντάσσομαι # συγκατατίθεμαι
- κείμαι: βρίσκομαι, κείμαι, είμαι τοποθετημένος — στην ουσία είναι ο παθητικός παρακείμενος του τίθημι
2. Σύνταξη
Ενεργητικό:
- Με αιτιατική
- Με αιτιατική και δοτική
- Με τελικό απαρέμφατο
- Με δύο αιτιατικές (η μία κατηγορούμενο της άλλης)
Μέσο:
- Με αιτιατική
- Με αιτιατική και δοτική
- Με δύο αιτιατικές (η μία κατηγορούμενο της άλλης)
3. Κλίση ρημάτων
α. Ενεργητική Φωνή
|
ΟΡΙΣΤΙΚΗ |
ΥΠΟΤΑΚΤ. |
ΕΥΚΤΙΚΗ |
ΠΡΟΣΤΑΚΤ. |
ΑΠΑΡΕΜΦ. |
ΜΕΤΟΧΗ |
|
|
Ε |
τίθημι |
τιθῶ |
τιθείην |
τίθει |
τιθέναι |
τιθείς, εῖσα,έν |
|
Π |
ἐτίθην |
|||||
|
Μ |
θήσω |
θήσοιμι |
θήσειν |
θήσων, ουσα,ον |
||
|
Α |
ἔθηκα |
θῶ |
θείην |
θές |
θεῖναι |
θείς, εῖσα,έν |
|
Π |
τέθεικα |
τεθείκω τεθεικώς ὦ |
τεθείκοιμι τεθεικώς εἴην |
τεθεικώς ἴσθι |
τεθεικέναι |
τεθεικώς, υῖα,ός |
|
Υ |
ἐτεθείκειν |
β. Μέση / Παθητική Φωνή
|
ΟΡΙΣΤΙΚΗ |
ΥΠΟΤΑΚΤ. |
ΕΥΚΤΙΚΗ |
ΠΡΟΣΤΑΚΤ. |
ΑΠΑΡΕΜΦ. |
ΜΕΤΟΧΗ |
|
|
Ε |
τίθεμαι |
τιθῶμαι |
τιθείμην |
τίθεσο |
τιθέσθαι |
τιθέμενος, η,ον |
|
Π |
ἐτιθέμην |
|||||
|
Μ |
θήσομαι τεθήσομαι |
θησοίμην τεθησοίμην |
θήσεσθαι τεθήσεσθαι |
θησόμενος,
η,ον τεθησόμενος,
η,ον |
||
|
Α |
ἐθέμην ἐτέθην |
θῶμαι τεθῶ |
θείμην τεθείην |
θοῦ τέθητι |
θέσθαι τεθῆναι |
θέμενος,
η,ον τεθείς,
εῖσα,έν |
|
Π |
τέθειμαι κείμαι |
τεθειμένος ὦ κείμενος ὦ |
τεθειμένος εἴην κείμενος εἴην |
τέθεισο κεῖσο |
τεθεῖσθαι κεῖσθαι |
τεθειμένος,
η,ον κείμενος,
η,ον |
|
Υ |
ἐτεθείμην ἐκείμην |
4. Παράγωγα
α. τίθημι - τίθεμαι
Ουσιαστικά
- θέση → η τοποθέτηση, η θέση στο χώρο/κοινωνία
- θέμα → αυτό που τίθεται για συζήτηση
- θήκη → ο τόπος τοποθέτησης/φύλαξης
- θημωνιά → η στοίβα (σωρός τοποθετημένων πραγμάτων)
- θέμις → το θεϊκό δίκαιο, αυτό που είναι θεσμοθετημένο
- θεσμός → ο κανόνας, ο θεσμός
- ανάθεση → η ανάθεση έργου/καθήκοντος
- ανάθημα → το αφιέρωμα στο θεό
- αντίθεση → η αντίθεση, η αντίφαση
- απόθεση → η τοποθέτηση κατά μέρος
- απόθεμα → το αποθηκευμένο απόθεμα
- αποθήκη → ο τόπος αποθήκευσης
- έκθεση → η δημόσια παρουσίαση, αλλά και η έκθεση σε κίνδυνο
- έκθεμα → το εκτιθέμενο αντικείμενο
- επίθεση → η επίθεση, η έναρξη μάχης
- επίθεμα → το επίθεμα πληγής, αλλά και γλωσσολογικά
- μετάθεση → η αλλαγή θέσης, η μεταφορά υπαλλήλου
- νομοθεσία → το σύνολο των νόμων
- νομοθέτης → αυτός που θεσπίζει νόμους
- νομοθέτημα → ο θεσπισμένος νόμος
- θεμέλιο → η βάση, η θεμελίωση
- θεμελίωση → η εγκαθίδρυση βάσης
- θεμελιωτής → αυτός που θεμελιώνει
- θεσμοθέτης → αυτός που θεσμοθετεί
- θεσμοθέτηση → η θέσπιση θεσμού
- υποθήκη → το ενέχυρο ακινήτου (κυριολεκτικά «αυτό που τίθεται κάτω»)
- υποθηκοφύλακας → ο φύλακας υποθηκών
- θεματοφύλακας → ο φύλακας των ιερών και των οσίων
Επίθετα
- θετός → αυτός που έχει τοποθετηθεί — και ο θετός γιος
- θετικός → αυτός που έχει θετική θέση, καταφατικός
- αντίθετος → αυτός που είναι σε αντίθεση
- αντιθετικός → που εκφράζει αντίθεση
- αποθετικός → που αποθηκεύεται (γραμματικός όρος)
- έκθετος → αυτός που έχει εκτεθεί — και το έκθετο παιδί
- επίθετος → αυτός που επιτίθεται, αλλά και το γραμματικό επίθετο
- επιθετικός → αυτός που επιτίθεται
- μεταθετός → αυτός που μπορεί να μετατεθεί
- νομοθετικός → που αφορά νομοθεσία
- θεμελιακός / θεμελιώδης → που αποτελεί θεμέλιο, βασικός
- θεμιτός → αυτός που επιτρέπεται, ο νόμιμος
- αθέμιτος → αυτός που δεν επιτρέπεται, ο παράνομος
- θεσμικός → που αφορά θεσμό
- αναθηματικός → που αφορά ανάθημα
Ρήματα
- τίθημι / θέτω → τοποθετώ
- αναθέτω → αναθέτω έργο/αφιερώνω
- αντιτίθεμαι → εναντιώνομαι
- αποθέτω → τοποθετώ κατά μέρος
- εκθέτω → παρουσιάζω δημόσια, εκθέτω σε κίνδυνο
- επιτίθεμαι → επιτίθεμαι, ξεκινώ επίθεση
- μεταθέτω → αλλάζω θέση
- νομοθετώ → θεσπίζω νόμους
- θεμελιώνω → θέτω θεμέλια
- θεσμοθετώ → θεσπίζω θεσμό
- υποθηκεύω → εγγράφω υποθήκη
- επιτίθεμαι → εξαπολύω επίθεση
Στις ευρωπαϊκές
γλώσσες:
- thesis, theme → από θέση, θέμα
- synthesis, hypothesis, antithesis → από σύνθεση, υπόθεση, αντίθεση
- thematic → από θεματικός
- apothecary → από αποθήκη (ο φαρμακοποιός ήταν αρχικά ο «αποθηκάριος»!)
β. κείμαι
Ουσιαστικά
- κείμενο → αυτό που κείται γραμμένο
- κειμήλιο → αυτό που κείται φυλαγμένο, το πολύτιμο αντικείμενο
- αντικείμενο
→ αυτό που κείται απέναντι στο υποκείμενο, αυτό που κείται
απέναντι, ο εξωτερικός κόσμος
- υποκείμενο → αυτό που κείται από κάτω, το σκεπτόμενο εγώ
- αντικειμενικότητα → η ιδιότητα του αντικειμενικού
- κοίτη → το κρεβάτι, αλλά και η κοίτη ποταμού
- κοιτώνας → το υπνοδωμάτιο
- κοιτασματολογία → η επιστήμη των κοιτασμάτων
- κοίτασμα → η φυσική απόθεση ορυκτών
- κοιμητήριο → ο τόπος της αιώνιας κατάκλισης, το νεκροταφείο
- κοίμηση → η κατάκλιση — και η Κοίμηση της Θεοτόκου
Επίθετα
- κατακείμενος → αυτός που είναι ξαπλωμένος, άρρωστος
- ανακείμενος (λόγιο) → αυτός που είναι αφιερωμένος
- αντικειμενικός
→ αυτός που βασίζεται στο αντικείμενο, ο αμερόληπτος
- αντικείμενος (λόγιο) → αυτός που αντίκειται
Ρήματα
- κείμαι → βρίσκομαι, είμαι τοποθετημένος
- κοιμάμαι → κοιμούμαι
- κατάκειμαι → είμαι κατάκοιτος
- ανάκειμαι → είμαι αφιερωμένος
- αντίκειμαι → βρίσκομαι απέναντι, αντιτίθεμαι
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.