ἄρχω - ἄρχομαι
1. Ερμηνεία
ἄρχω: αρχινώ #
αρχινίζω # αρχίζω # ξεκινώ # εκκινώ # προπαρασκευάζω # δείχνω (με δοτική) #
κυβερνώ # διοικώ # ηγεμονεύω # ορίζω
ἄρχομαι: αρχινώ #
αρχινίζω # αρχίζω # ξεκινώ # εκκινώ, ρήμα μέσον του ἄρχω # κυβερνιέμαι #
εξουσιάζομαι # διοικούμαι, ρήμα παθητικό του ἄρχω
2. Σύνταξη
Ενεργητικό:
- Με γενική
- Με γενική και δοτική
Μέσο:
- Με γενική
- Με τελικό απαρέμφατο
- Με κατηγορηματική μετοχή
3. Κλίση ρημάτων
α. Ενεργητική Φωνή
|
ΟΡΙΣΤΙΚΗ |
ΥΠΟΤΑΚΤ. |
ΕΥΚΤΙΚΗ |
ΠΡΟΣΤΑΚΤ. |
ΑΠΑΡΕΜΦ. |
ΜΕΤΟΧΗ |
|
|
Ε |
ἄρχω |
ἄρχω |
ἄρχοιμι |
ἄρχε |
ἄρχειν |
ἄρχων, ουσα,ον |
|
Π |
ἦρχον |
|||||
|
Μ |
ἄρξω |
ἄρξοιμι |
ἄρξειν |
ἄρξων, ουσα,ον |
||
|
Α |
ἦρξα |
ἄρξω |
ἄρξαιμι |
ἄρξον |
ἄρξαι |
ἄρξας, ασα,αν |
|
Π |
ἄρξας ἔχω (ἦρχα) |
- |
- |
- |
- |
- |
|
Υ |
ἄρξας εἶχον (ἤρχειν) |
β. Μέση / Παθητική Φωνή
|
ΟΡΙΣΤΙΚΗ |
ΥΠΟΤΑΚΤ. |
ΕΥΚΤΙΚΗ |
ΠΡΟΣΤΑΚΤ. |
ΑΠΑΡΕΜΦ. |
ΜΕΤΟΧΗ |
|
|
Ε |
ἄρχομαι |
ἄρχωμαι |
ἀρχοίμην |
ἄρχου |
ἄρχεσθαι |
ἀρχόμενος, η,ον |
|
Π |
ἠρχόμην |
|||||
|
Μ |
ἄρξομαι ἀρχθήσομαι |
ἀρξοίμην ἀρχθησοίμην |
ἄρξεσθαι ἄρχθησεσθαι |
ἀρξόμενος, η,ον ἀρχθησόμενος, η,ον |
||
|
Α |
ἠρξάμην ἤρχθην |
ἄρξωμαι ἀρχθῶ |
ἀρξαίμην ἀρχθείην |
ἄρξαι ἄρχθητι |
ἄρξασθαι ἀρχθῆναι |
ἀρξάμενος, η,ον ἀρχθείς, εῖσα,έν |
|
Π |
ἦργμαι |
ἠργμένος ὦ |
ἠργμένος εἴην |
ἦρξο ἠργμένος ἴσθι |
ἦρχθαι ἠργμένον εἶναι |
ἠργμένος, η,ον |
|
Υ |
ἤργμην |
4. Παράγωγα
Ουσιαστικά
- αρχαιότητα → οι πολύ παλιοί χρόνοι της ιστορίας
- αρχείο → ο χώρος φύλαξης ή το σύνολο παλαιών εγγράφων και τεκμηρίων (αρχικά ἀρχεῖον = το κτίριο των αρχόντων/της διοίκησης, όπου φυλάσσονταν τα δημόσια έγγραφα)
- απαρχή → το ξεκίνημα, η πρώτη φάση ενός πράγματος ή η προσφορά των πρώτων καρπών
- αρχέτυπο → το πρώτο, αυθεντικό υπόδειγμα ή πρότυπο (σύνθετο με το τύπος)
- άρχοντας → ο πλούσιος, ο ευγενής ή αυτός που κατέχει αξίωμα (από τη μετοχή ἄρχων του ρήματος)
- αρχοντιά → η ευγένεια στους τρόπους και η μεγαλοπρέπεια
- αρχοντάνθρωπος → ο άνθρωπος που συμπεριφέρεται με αρχοντιά και αξιοπρέπεια
- αρχηγός → ο επικεφαλής μιας ομάδας, ενός κράτους ή μιας προσπάθειας (αρχή + ηγούμαι)
- αρχηγία → το αξίωμα ή η θητεία του αρχηγού
- αναρχία → η έλλειψη εξουσίας, νόμων και κρατικής οργάνωσης (α- στερητικό + αρχή)
- αρχιεπίσκοπος → ο πρώτος ή ανώτατος επίσκοπος μιας εκκλησιαστικής περιφέρειας
- αρχιεπισκοπή → η έδρα ή η περιφέρεια του αρχιεπισκόπου
- αρχίατρος → ο προϊστάμενος των γιατρών σε ένα νοσοκομείο ή ίδρυμα
- αρχιτέκτονας → ο επιστήμονας που σχεδιάζει κτίρια (αρχικά: ο επικεφαλής των τεκτόνων/μαστόρων)
- γυμνασιάρχης → ο διευθυντής του γυμνασίου
- εθνάρχης → ο ηγέτης ενός έθνους σε κρίσιμες ιστορικές στιγμές
- δήμαρχος → ο επικεφαλής της διοίκησης ενός δήμου
- δημαρχία → η θητεία ή το αξίωμα του δημάρχου
- δημαρχείο → το κτίριο όπου στεγάζονται οι υπηρεσίες του δήμου
- κυριαρχία → η απόλυτη εξουσία, η επικράτηση
- ληξίαρχος → ο δημόσιος υπάλληλος που καταγράφει τις γεννήσεις, τους γάμους και τους θανάτους (λήξις [κατάλογος] + ἄρχω)
- αρχομανία → το παθολογικό πάθος για την απόκτηση εξουσίας και αξιωμάτων
Επίθετα
- αρχικός, -ή, -ό → αυτός που βρίσκεται στην αρχή, ο πρώτος
- αρχαίος, -α, -ο → αυτός που ανήκει στο μακρινό παρελθόν
- αρχειακός, -ή, -ό → αυτός που σχετίζεται με το αρχείο (π.χ. αρχειακό υλικό)
- αρχαϊκός, -ή, -ό → αυτός που ανήκει σε μια παλαιότερη, πρώιμη εποχή (π.χ. αρχαϊκή περίοδος της τέχνης)
- άναρχος, -η, -ο → αυτός που δεν έχει αρχή, νόμους ή εξουσία (π.χ. άναρχη δόμηση)
- αναρχικός, -ή, -ό → αυτός που υποστηρίζει την αναρχία ή στρέφεται κατά της εξουσίας
- αρχοντικός, -ή, -ό → αυτός που ταιριάζει σε άρχοντα, ο μεγαλοπρεπής ή ευγενικός
- αρχηγικός, -ή, -ό → αυτός που έχει τα χαρακτηριστικά ή το ύφος του αρχηγού
- αρχιεπισκοπικός, -ή, -ό → αυτός που ανήκει ή σχετίζεται με τον αρχιεπίσκοπο
- αρχιτεκτονικός, -ή, -ό → αυτός που σχετίζεται με την αρχιτεκτονική
- αρχέγονος, -η, -ο → αυτός που υπάρχει από την πρώτη στιγμή της δημιουργίας, ο πρωτόγονος (αρχή + γίγνομαι)
- κυρίαρχος, -η, -ο → αυτός που εξουσιάζει, ο κυρίαρχος (π.χ. κυρίαρχο κράτος)
- κυριαρχικός, -ή, -ό → αυτός που εκδηλώνει τάσεις εξουσίας ή επιβολής
- δημαρχιακός / δημαρχικός, -ή, -ό → αυτός που ανήκει ή σχετίζεται με τον δήμαρχο ή τη δημαρχία
- αρχομανής → αυτός που διακατέχεται από μανία για εξουσία
Ρήματα
- άρχω → εξουσιάζω, διοικώ (χρησιμοποιείται σήμερα κυρίως στα σύνθετα)
- άρχομαι → ξεκινώ (π.χ. «ήρξατο χείρ αδίκων» ή «άρχεται η συνεδρίαση»)
- αρχίζω → κάνω την αρχή, ξεκινώ (η καθημερινή εξέλιξη του άρχομαι)
- αρχαίζω → χρησιμοποιώ τύπους ή στοιχεία της αρχαίας γλώσσας ή τέχνης
- δημαρχώ → υπηρετώ ως δήμαρχος
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.