γεννῶ - γεννῶμαι
1. Ερμηνεία
γεννάω-ῶ - γεννῶμαι:
γεννώ # φέρνω στον κόσμο # παράγω
2. Σύνταξη
3. Κλίση ρημάτων
α. Ενεργητική Φωνή
|
ΟΡΙΣΤΙΚΗ |
ΥΠΟΤΑΚΤ. |
ΕΥΚΤΙΚΗ |
ΠΡΟΣΤΑΚΤ. |
ΑΠΑΡΕΜΦ. |
ΜΕΤΟΧΗ |
|
|
Ε |
γεννῶ |
γεννῶ |
γεννῷμι |
γέννα |
γεννᾶν |
γεννῶν, ῶσα,ῶν |
|
Π |
ἐγέννων |
|||||
|
Μ |
γεννήσω |
γεννήσοιμι |
γεννήσειν |
γεννήσων, ουσα,ον |
||
|
Α |
ἐγέννησα |
γεννήσω |
γεννήσαιμι |
γέννησον |
γεννῆσαι |
γεννήσας, ασα,αν |
|
Π |
γεγέννηκα |
γεγεννήκω γεγεννηκώς ὦ |
γεγεννήκοιμι γεγεννηκώς εἴην |
γεγεννηκώς ἴσθι |
γεγεννηκέναι |
γεγεννηκώς, υῖα,ός |
|
Υ |
ἐγεγεννήκειν |
β. Μέση / Παθητική Φωνή
|
ΟΡΙΣΤΙΚΗ |
ΥΠΟΤΑΚΤ. |
ΕΥΚΤΙΚΗ |
ΠΡΟΣΤ. |
ΑΠΑΡΕΜΦ. |
ΜΕΤΟΧΗ |
|
|
Ε |
γεννῶμαι |
γεννῶμαι |
γεννῴμην |
γεννῶ |
γεννᾶσθαι |
γεννώμενος, η,ον |
|
Π |
ἐγεννώμην |
|||||
|
Μ |
γεννήσομαι γεννηθήσομαι |
γεννησοίμην γεννηθησοίμην |
γεννήσεσθαι γεννηθήσεσθαι |
γεννησόμενος, η,ον γεννηθησόμενος |
||
|
Α |
ἐγεννησάμην ἐγεννήθην |
γεννήσωμαι γεννηθῶ |
γεννησαίμην γεννηθείην |
γέννησαι γεννήθητι |
γεννήσασθαι γεννηθῆναι |
γεννησάμενος, η,ον γεννηθείς, εῖσα,έν |
|
Π |
γεγέννημαι |
γεγεννημένος ὦ |
γεγεννημένος εἴην |
γεγέννησο |
γεγεννῆσθαι |
γεγεννημένος, η,ον |
|
Υ |
ἐγεγεννήμην |
4. Παράγωγα
1. Η Οικογένεια του «γεννώ - γεννῶμαι» (Βιολογική
Αναπαραγωγή)
Εδώ ανήκουν όλες οι λέξεις που περιέχουν τη ρίζα γενν- (με
δύο -ν- στα νέα ελληνικά) ή γεν- (με ένα -ν- στα αρχαϊκά παράγωγα) και
σχετίζονται άμεσα με τη γέννηση, τους γονείς και τους απογόνους.
- γέννηση → ο ερχομός στη ζωή.
- γέννα → η διαδικασία του τοκετού.
- γεννήτορας → ο βιολογικός γονέας (κυρίως ο πατέρας).
- γονέας / γονείς → αυτοί που γεννούν.
- γόνος → ο απόγονος, το τέκνο μιας οικογένειας (π.χ. «γόνος αριστοκρατικής οικογένειας»).
- γέννημα → το αποτέλεσμα της γέννησης (π.χ. «γέννημα θρέμμα»).
- γενεά / γενιά → το σύνολο των ανθρώπων που έχουν γεννηθεί την ίδια περίοδο.
- γενεαλογία → η μελέτη της καταγωγής και των προγόνων μιας οικογένειας.
Επίθετα
- γεννητικός, -ή, -ό → αυτός που σχετίζεται με την αναπαραγωγή (π.χ. «γεννητικό σύστημα»).
- πρωτότοκος, -η, -ο → το παιδί που γεννήθηκε πρώτο.
- νεογέννητος, -η, -ο → αυτός που μόλις γεννήθηκε.
- αγέννητος, -η, -ο → αυτός που δεν έχει γεννηθεί ακόμα.
Εδώ ανήκουν οι λέξεις που προέρχονται από τα θέματα του
ρήματος (γεν-, γον-, γν-). Προσοχή: Εδώ το «γεν-» δεν σημαίνει πια τεκνοποίηση,
αλλά προέλευση, είδος, επιστήμη ή δημιουργία.
Ουσιαστικά
- γενεά / γενιά → το σύνολο των ανθρώπων που γεννήθηκαν την ίδια εποχή.
- γενεαλογία → η καταγραφή της σειράς των προγόνων.
- γίγνεσθαι → η συνεχής ροή, η εξέλιξη των πραγμάτων (π.χ. «το κοινωνικό γίγνεσθαι»).
- γένος → η ευρύτερη ομάδα (καταγωγή, φυλή) ή το γραμματικό γένος (αρσενικό, θηλυκό, ουδέτερο).
- γενιάδα / γένι → (Ιστορική εξέλιξη: Από το αρχαίο γένειον = το πηγούνι, η περιοχή όπου εμφανίζεται η ανδρική ωριμότητα/το γένος).
- γένεση → η αρχή, η δημιουργία των πάντων (π.χ. «η Γένεση του κόσμου»).
- γενετική → η επιστήμη που μελετά το DNA και την κληρονομικότητα.
- γονίδιο → η βασική μονάδα της κληρονομικότητας.
- γεγονός → αυτό που συνέβη (από τη μετοχή του Παρακειμένου γεγονώς).
- νεογνό → το βρέφος που μόλις ήρθε στη ζωή, το νεογέννητο (νέος + θέμα γν-).
- γόνος → το τέκνο, ο απόγονος μιας οικογένειας.
- απόγονος → αυτός που έρχεται μετά, ο συνεχιστής της γενιάς.
- γονέας / γονιός / γονικός → αυτός που φέρνει στον κόσμο παιδιά.
- γονίδιο → η βασική μονάδα της κληρονομικότητας στο DNA.
- ευγονική → η θεωρία ή η πρακτική για τη βελτίωση των βιολογικών χαρακτηριστικών των απογόνων.
- οικογένεια → το σύνολο των ανθρώπων που ζουν στο ίδιο σπίτι και έχουν κοινό γένος/αίμα.
- παθογένεια → ο τρόπος με τον οποίο γεννιέται και εξελίσσεται μια ασθένεια.
- γενεσιουργός → αυτός που δημιουργεί ή προκαλεί κάτι (γένεσις + έργο).
- γενέτειρα → η γη στην οποία γεννήθηκε κάποιος (η πατρίδα).
- γενέθλιος / τα γενέθλια → η ημέρα που γιορτάζουμε τη γέννησή μας.
Επίθετα
- γενικός, -ή, -ό → αυτός που αφορά όλο το γένος/το σύνολο, ο μη ειδικός.
- γενναίος, -α, -ο → αρχικά σήμαινε «αυτός που ανήκει σε καλό, ευγενές γένος» (αριστοκράτης) και κατέληξε να σημαίνει τον ανδρείο.
- ευγενής, -ής, -ές → αυτός που έχει καλή καταγωγή ή καλούς τρόπους.
- συγγενής, -ής, -ές → αυτός που ανήκει στο ίδιο γένος, που έχει κοινό αίμα.
- γνήσιος / γνησιότητα → αυτός που γεννήθηκε από νόμιμους γονείς, ο αυθεντικός, ο καθαρός (από το αρχαίο γεν-ήσιος > γνήσιος).
- γόνιμος → αυτός που μπορεί να παράγει καρπούς ή αποτελέσματα.
- άγονος → ο στείρος, αυτός που δεν παράγει τίποτα (π.χ. «άγονη γραμμή», «άγονο έδαφος»).
- παθογόνος → αυτός που γεννά, που προκαλεί ασθένειες.
- ρυπογόνος → αυτός που παράγει ρύπους, που μολύνει το περιβάλλον.
- ευγενής / ευγένεια → αυτός που έχει καλό γένος (καλή καταγωγή) ή καλούς τρόπους.
- αγενής / αγένεια → αυτός που δεν έχει καλή καταγωγή ή στερείται τρόπων.
- συγγενής / συγγένεια → αυτός που ανήκει στο ίδιο γένος, που έχει δεσμό αίματος.
- ενδογενής → αυτός που δημιουργείται ή προέρχεται από το εσωτερικό ενός οργανισμού ή συστήματος.
- γενικός → αυτός που αφορά το σύνολο του γένους, ο μη ειδικός.
- γενετήσιος → αυτός που σχετίζεται με τη γέννηση, την αναπαραγωγή ή το σεξ.
Ρήματα (Σύνθετα του γίνομαι)
- απογίνομαι → καταλήγω κάπου, τελειώνω.
- διαγίνομαι (αρχαίο) → περνώ τον χρόνο μου.
- επιγίνομαι → συμβαίνω μετά από κάτι άλλο (εξού και οι επίγονοι).
- μεταγίνομαι (αρχαίο) → αλλάζω γνώμη.
- παραγίνομαι → ωριμάζω υπερβολικά ή φτάνω κάπου.
- προσγίνομαι → προστίθεμαι (η λέξη προσγείωση βγαίνει από τη γη, αλλά το αρχαίο προσγίγνομαι σήμαινε αποκτώ κάτι επιπλέον).
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.