ἵστημι - ἵσταμαι
1. Ερμηνεία
- ἵστημι: στήνω # εγείρω # στήνω ορθό # τοποθετώ # βάζω # τάσσω # τοποθετώ # βάζω σε τάξη # διορίζω # καθιστώ # σταματώ # αναστέλλω # ανακόπτω
- ἵσταμαι: ρήμα μέσο: στήνω # τοποθετώ # τάσσω # ορίζω
- ρήμα αμετάβατο: στέκω # στέκομαι # είμαι όρθιος # ευρίσκομαι # είμαι # άρχομαι # αρχίζω
- ρήμα παθητικό: στέκομαι # στήνομαι # εγείρομαι # ορθώνομαι # τοποθετούμαι # τάσσομαι
2. Σύνταξη
Ενεργητικό:
- Με αιτιατική
- Με δύο αιτιατικές (η μία κατηγορούμενο της άλλης)
Μέσο:
- Με αιτιατική
- Με δύο αιτιατικές (η μία κατηγορούμενο της άλλης)
- Με κατηγορηματική μετοχή
3. Κλίση ρημάτων
α. Ενεργητική Φωνή
|
ΟΡΙΣΤΙΚΗ |
ΥΠΟΤΑΚΤ. |
ΕΥΚΤΙΚΗ |
ΠΡΟΣΤΑΚΤ. |
ΑΠΑΡΕΜΦ. |
ΜΕΤΟΧΗ |
|
|
Ε |
ἵστημι |
ἱστῶ |
ἱσταίην |
ἵστη |
ἱστάναι |
ἱστάς, ᾶσα,άν |
|
Π |
ἵστην |
|||||
|
Μ |
στήσω |
στήσοιμι |
στήσειν |
στήσων, ουσα,ον |
||
|
Α |
ἔστησα |
στήσω |
στήσαιμι |
στῆσον |
στῆσαι |
στήσας, ασα,αν |
|
Π |
στήσας ἔχω |
- |
- |
- |
- |
- |
|
Υ |
στήσας εἶχον |
β. Μέση / Παθητική Φωνή
|
ΟΡΙΣΤΙΚΗ |
ΥΠΟΤΑΚΤ. |
ΕΥΚΤΙΚΗ |
ΠΡΟΣΤΑΚΤ. |
ΑΠΑΡΕΜΦ. |
ΜΕΤΟΧΗ |
|
|
Ε |
ἵσταμαι |
ἱστῶμαι |
ἱσταίμην |
ἵστασο |
ἵστασθαι |
ἱστάμενος, η,ον |
|
Π |
ἱστάμην |
|||||
|
Μ |
στήσομαι σταθήσομαι |
στησοίμην σταθησοίμην |
στήσεσθαι σταθήσεσθαι |
στησόμενος,
η,ον σταθησόμενος,
η,ον |
||
|
Α |
ἐστησάμην ἔστην ἐστάθην |
στήσωμαι στῶ σταθῶ |
στησαίμην σταίην σταθείην |
στῆσαι στῆθι στάθητι |
στήσασθαι στῆναι σταθῆναι |
στησάμενος,
η,ον στάς,
ᾶσα,άν σταθείς, εῖσα,έν |
|
Π |
ἕστηκα |
ἑστήκω ἑστηκώς ὦ |
ἑστήκοιμι ἑστηκώς εἴην |
ἕσταθι ἑστηκώς ἴσθι |
ἑστηκέναι ἑστάναι |
ἑστηκώς, υῖα,ός ἑστώς -ῶσα -ώς |
|
Υ |
ἑστήκειν |
|||||
|
ΣΜ |
ἑστήξω |
ἑστήξοιμι |
ἑστήξειν |
ἑστήξων, ουσα,ον |
- Ο ενεργητικός και μέσος αόριστος του ρήματος είναι με ψιλή.
- Ο αόριστος β΄ της β΄ συζυγίας της ενεργητικής φωνής ἔστην έχει παθητική σημασία και βρίσκεται στους αρχικούς χρόνους της μέσης φωνής.
- Ο παρακείμενος και ο υπερσυντέλικος μέσης διάθεσης κλίνεται κατά την ενεργητική φωνή και έχει διπλούς τύπους στην κλίση (βλέπε και γραμματική)
4. Παράγωγα
Ουσιαστικά
- ιστός → ο όρθιος κορμός, ο ιστός πλοίου, αλλά και ο ιστός αράχνης
- ίστιο → το πανί του πλοίου (αυτό που στέκεται στον ιστό)
- στήλη → το όρθιο μνημείο
- σταυρός → το όρθιο ξύλο της σταύρωσης
- στάθμη → το οριζόντιο επίπεδο αναφοράς, η στάθμη νερού
- σταθμός → ο τόπος στάσης
- στάση → η ακινησία, αλλά και η εξέγερση
- στάδιο → ο τόπος αγώνων (από το μέτρο μήκους)
- ανάσταση → η εκ νεκρών έγερση, αλλά και η αναγέννηση
- ανάστημα → το ύψος του σώματος
- αναστάτωση → η ταραχή, η αναστάτωση
- αντίσταση → η αντίθεση σε δύναμη/εξουσία
- αποκατάσταση → η επαναφορά στην αρχική κατάσταση
- απόσταση → το διάστημα μεταξύ δύο σημείων
- απόστημα → η πυώδης φλεγμονή (κυριολεκτικά «αυτό που απομακρύνεται»)
- αποστασία → η εγκατάλειψη θέσης/πίστης
- διάσταση → η απόκλιση, αλλά και η γεωμετρική διάσταση
- έκσταση → η κατάσταση έκπληξης/θρησκευτικής εμπειρίας
- μετάσταση → η αλλαγή θέσης — και ιατρικά η εξάπλωση καρκίνου
- παράσταση → η θεατρική εκτέλεση, αλλά και η εικόνα/αναπαράσταση
- προστάτης → αυτός που στέκεται μπροστά για προστασία
- προστασία → η σκέπη, η φύλαξη
- συμπαράσταση → η ηθική υποστήριξη
- συμπαραστάτης → αυτός που συμπαρίσταται
- σύσταση → η σύνθεση, αλλά και η σύσταση-πρόταση
- σύστημα → το σύνολο που στέκεται μαζί
- συστάδα → η ομάδα δέντρων/αστέρων που στέκονται μαζί
- υπόσταση → η ουσία, η βάση ύπαρξης
- ένσταση → η αντίρρηση (εν + ίσταμαι = στέκομαι εντός/εναντίον)
- στασίδι → το ξύλινο κάθισμα εκκλησίας
Ουσιαστικά — ιδιότητες
- σταθερότητα → η ιδιότητα του σταθερού
- αστάθεια → η έλλειψη σταθερότητας
- ευστάθεια → η καλή σταθερότητα
- στασιμότητα → η κατάσταση του στάσιμου
- αποστάτης → αυτός που αποστατεί
- προεστώς → ο προύχοντας, ο επικεφαλής κοινότητας
Επίθετα
- στατικός → αυτός που δεν κινείται
- στάσιμος → αυτός που παραμένει ακίνητος
- σταθερός → αυτός που στέκεται γερά
- άστατος → αυτός που δεν σταθεροποιείται
- ασταθής → αυτός που δεν στέκεται σταθερά
- ευσταθής → αυτός που στέκεται καλά
- στητός → αυτός που στέκεται όρθιος
- εκστατικός → αυτός που βρίσκεται σε έκσταση
- μεταστατικός → που αφορά μετάσταση
- παραστατικός → αυτός που παριστάνει παραστατικά
- συστατικός → αυτός που συνιστά/συνθέτει
- ανυπόστατος → αυτός που δεν έχει υπόσταση, αβάσιμος
- νεοσύστατος → αυτός που μόλις συστάθηκε
- ανάστατος → αυτός που έχει αναστατωθεί
Επιρρήματα
- συστάδην → από κοντά, σώμα με σώμα
Ρήματα
- ἵστημι / ἵσταμαι → στήνω / στέκομαι
- στέκω / στέκομαι → είμαι σε όρθια ακίνητη θέση
- στήνω → τοποθετώ όρθιο
- σταματώ → παύω να κινούμαι
- σταθμεύω → παρκάρω, σταματώ προσωρινά
- αναστατώνω → προκαλώ αναστάτωση
- αναστηλώνω → στήνω πάλι όρθιο (για αρχαία μνημεία)
- ανασταίνω → σηκώνω όρθιο, αναστήνω
- ανίσταμαι → σηκώνομαι
- ανθίσταμαι → αντιστέκομαι
- αποκαθιστώ → επαναφέρω στην αρχική κατάσταση
- αφίσταμαι → απομακρύνομαι, αποστατώ
- αποστατώ → εγκαταλείπω θέση/πίστη
- διίσταμαι → απέχω, διαφέρω
- εξίσταμαι → εκπλήσσομαι
- ενίσταμαι → αντιτίθεμαι
- μεθίσταμαι → αλλάζω θέση
- παριστάνω / παριστώ / παρασταίνω → αναπαριστώ, υποδύομαι
- προΐσταμαι → είμαι επικεφαλής
- προστατεύω → φυλάσσω, σκεπάζω
- συμπαρίσταμαι → στέκομαι δίπλα και βοηθώ
- συστήνω / συνιστώ → συστήνω, προτείνω
- συνίσταμαι → αποτελούμαι από
- υφίσταμαι → υπόκειμαι, αντέχω
- στασιάζω → εξεγείρομαι
Στις ευρωπαϊκές
γλώσσες:
- stand,
state, station, static, system (αγγλικά)
- stehen (γερμανικά) = στέκομαι
- stare (ιταλικά) = στέκομαι/είμαι
- status,
stabilitas (λατινικά) → stable, status, statistic
- system → από σύστημα
- ecstasy → από έκσταση
- metastasis → από μετάσταση
- apostasy → από αποστασία
- prostate → από προστάτης
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.